Ook Belgische overheid en bedrijven in wedloop om land

Sinds 2000 ging 65 keer de oppervlakte van België op aan de wereldwijde wedloop om land, zo bleek in februari uit een rapport van Oxfam. Een nieuw ngo-rapport onthult nu ook het Belgische aandeel. In Sierra Leone worden duizenden hectaren landbouwgrond aangeslagen met Belgisch geld, zowel publiek als privé. "Controlemechanismen zijn er amper en in de praktijk krijgen andere belangen nog steeds voorrang."

De Westerse honger naar veel en goedkoop voedsel, legt een grote druk op de landbouwgrond in het Zuiden. "Er kleeft ook aarde aan Belgische handen, zo stellen 11.11.11, Oxfam-Solidariteit, CNCD, AEFJN, Entraide & Fraternité, FIAN Belgium, en SOS Faim in het rapport 'De wedloop om land'. Dit is het eerste in een reeks rapporten met focus op de voedselproblematiek.

"Ons land is op twee verschillende manieren betrokken bij landroof", zegt Stéphane Parmentier van Oxfam-Solidariteit, medeauteur van het rapport, in De Morgen. "Enerzijds zijn er Belgische bedrijven die rechtstreeks grote lappen grond opkopen in het Zuiden. Daarnaast zijn verschillende banken en de federale overheid indirect mee verantwoordelijk doordat ze investeren in fondsen of projecten die de handel mee draaiende houden."

Volgens het rapport hebben drie Belgische bedrijven - SOCFIN, SIPEF en SIAT - sinds 2000 voor meer dan 575.000 hectare land huur- of concessiecontracten afgesloten, voornamelijk in Afrika. De Belgisch-Luxemburgse groep SOCFIN, actief in rubber en palmolie, sloot een deal met Sierra Leone voor de ontwikkeling van 20.000 hectaren aan palmolieplantages. In het rapport worden de kwalijke sociale gevolgen van die deal opgesomd.

Ook de Belgische (staats)investeringen in biobrandstoffen zijn de ngo's een doorn in het oog. De Zwitserse groep ADDAX en multinational Oryx verwierven recent 20.000 hectare voor suikerrietplantages in, alweer, Sierra Leone. "Ook hier klachten over het gebrek aan transparantie, inspraak en compensatie. Inwoners verloren hun land en mochten voor minder dan 2,5 euro per dag op de ADDAX-plantage gaan werken.

"De duurzaamheidscriteria voor biobrandstoffen werden niet verstrengd. Sterker nog: de Belgische staat investeert zelf in biobrandstofprojecten in het Zuiden met een grove impact op land. De Belgische ontwikkelingssamenwerking investeerde via zijn agentschap BIO 10 miljoen euro in het project van ADDAX en Oryx. Federale ontwikkelingshulp dus", klagen de ngo's aan.

Naast de Europese vraag naar voedselproducten en biobrandstoffen, speelt ook de financiële crisis een rol in de toename van landroof, stelt het rapport. Tot 2008 bleef landbouwgrond relatief gespaard van financiële speculatie. De crisis bracht daar verandering in. Speculanten gingen op zoek naar alternatieve markten, voedsel en landbouwgrond werden plots bancaire producten.

Verschillende banken in ons land, waaronder KBC, Rabobank, Deutsche bank, Landbouwkrediet en AXA, hebben geld geïnvesteerd in landbouwinvesteringsfondsen, die op hun beurt overal ter wereld grote lappen grond hebben gekocht. KBC heeft onder meer investeringen lopen in het Britse Landkom, dat 100.000 hectare land controleert in Oekraïne. Het rapport doet geen uitspraak over de gevolgen van deze specifieke investering. "Maar voorgaande studies wezen al op de nefaste effecten van dergelijke concentraties van land voor de lokale boeren, in precies dezelfde Oekraïense regio."

"Indien een bedrijf niet beantwoordt aan onze duurzaamheidseisen nemen we er afscheid van", verzekert woordvoerder Stef Leunens namens KBC. "Deze screening is een permanente oefening. Met de ngo’s hebben we hierover al rond de tafel gezeten. We hechten veel belang aan een open en constructieve dialoog." Het Eco Agri Fund van de Belgische bank staat te boek als een duurzaam beleggingsfonds in landbouwproductie. Daarover wordt gewaakt door de afdeling duurzaam beleggen van KBC Asset Management.

Belgische actoren – de overheid op kop – spelen volgens het rapport een kwalijke rol in het aandrijven van de wedloop om land. De ngo's zien nochtans een positieve rol weggelegd voor de Belgische regering. In mei 2011 keurde het federale parlement een resolutie goed tegen landroof. Ook het Vlaams parlement keurde een soortgelijke resolutie goed. De ngo's noemen dat "goed, maar niet goed genoeg".  De betrokken ngo's doen dan ook een aantal aanbevelingen voor een beleid dat meer rekening houdt met de wereldwijde wedloop om land en zijn nefaste gevolgen.

Meer info: De wedloop om land