Landbouwbeleid maakt balans op van 10 jaar duurzaamheid

Op tien jaar tijd steeg het percentage investeringssteun aan de land- of tuinbouw dat gebruikt wordt voor toepassingen met een positieve impact op milieu en klimaat van 4,3 procent naar 53 procent. “Deze vaststelling is tekenend voor de evolutie die de sector de afgelopen tien jaar heeft ondergaan”, concludeert het Beleidsdomein Landbouw en Visserij na tien jaar duurzaamheid in het land- en tuinbouwbeleid.

Tien jaar geleden schreven Dirk Reheul, Erik Mathijs en Joris Relaes een rapport over een duurzame land- en tuinbouw in Vlaanderen. Dat rapport was een referentiepunt in het landbouwbeleid: het maakte van duurzaamheid een beleidsprioriteit. “Toen al werd gesteld dat duurzaamheid een dynamisch begrip is dat evolueert in de tijd. “En niets is minder waar gebleken, de maatschappij stelt steeds weer nieuwe eisen aan de landbouw”, aldus Joris Relaes die minister-president Kris Peeters verving op het persmoment over tien jaar duurzaamheid in het landbouwbeleid.

“Opsommen wat er het afgelopen decennium gerealiseerd is door de landbouw, is moeilijk”, zegt Patricia De Clercq, woordvoerder van het departement Landbouw en Visserij. “Toen de nota tien jaar geleden werd opgemaakt, zijn er immers geen indicatoren vastgelegd die duurzaamheid moeten meten.” Zij wijst erop dat er toch een aantal parameters zijn waaruit kan opgemaakt worden dat de landbouwsector één en ander gerealiseerd heeft.

Uit het Milieurapport 2010 blijkt dat de milieudruk van de landbouw afgenomen is. De eco-efficiëntie nam dan weer toe. Ook werd een dalende trend van emissies waargenomen. “Dit is te danken aan schaalvergroting, milieugerichte maatregelen en de sinds 2000 dalende veestapel”, aldus De Clercq. Ook de agromilieumaatregelen kenden toenemend succes: het aantal lopende contracten met land- en tuinbouwers is in tien jaar tijd gestegen van 2.000 tot 10.000. Dat betekent een stijging van de oppervlakte onder beheerovereenkomsten van 20.000 hectare tot 55.000 hectare, goed voor 10 procent van het Vlaamse landbouwareaal.

Ook op vlak van diversificatie kan de landbouw een goed rapport voorleggen. “Diversificatie zorgt door spreiding van risico en meerwaardecreatie voor economische duurzaamheid”, legt de woordvoerder uit. In 2010 ondernam 19,1 procent van de Vlaamse boeren een activiteit zoals thuisverwerking en -verkoop van hoeveproducten, hoevetoerisme, zorgfuncties, landschaps- en natuurbeheer, enz. Dat is bijna een vijfde meer dan in 2009.

Het investeringsbeleid van de Vlaamse overheid is doorheen de jaren ook steeds meer gaan focussen op duurzaamheid. “Waar het percentage toegekende investeringssteun met een positieve milieu-impact in 2000 slechts enkele procenten bedroeg, was dit tien jaar later al gestegen tot 53 procent van het totale bedrag aan investeringssteun”, legt Luc Uytdewilligen, afdelingshoofd bij het Agentschap Landbouw en Visserij uit.

Om duurzaam beleid in de praktijk te brengen, is er vaak nood aan heel wat onderzoek. “Onze onderzoekers hebben de afgelopen tien jaar verschillende langlopende onderzoekslijnen uitgestippeld in functie van de verduurzaming. In toenemende mate gebeurt dat onderzoek multidisciplinair en binnen een breed overlegd denkkader”, vertelt Greet Riebbels, directeur communicatie van het Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek (ILVO).

Volgens Riebbels belooft het onderzoek van ILVO ook de komende jaren concrete resultaten op te leveren die de landbouwpraktijk kunnen verduurzamen. Daarbij ziet ze onder meer heel wat kansen in onderzoek naar emissiereductie en energiebesparing. Ook plantaardig onderzoek waarbij cultivars, bodemgebruik en gewasbescherming aan bod komen, heeft veel implementatiemogelijkheden. Tot slot wil ILVO ook werkbare methodes uitwerken die gebruikt kunnen worden voor sensibilisering van de sector, zoals de duurzaamheidsster of discussiegroepen.

Het Vlaams Centrum voor Agro- en Visserijmarketing (VLAM) dat ook deel uitmaakt van het beleidsdomein Landbouw en Visserij ziet het als haar taak om de duurzaamheid te benadrukken in de communicatie over land- en tuinbouwproducten om zo de consument bewust te maken van de positieve evoluties die de sector heeft ondergaan. Om de consument te oriënteren naar meer duurzame voedingskeuzes, heeft VLAM een charter ondertekend.

Sleutelbegrippen in dit charter zijn lokale en seizoensproducten, de korte keten, kwaliteitslabels en producten van bij ons die tot stand komen met respect voor milieu en dierenwelzijn, voedselveiligheid, voedselverspilling vermijden, en een gezond, evenwichtig en gevarieerd voedingspatroon. Een eerste resultaat van dit vernieuwd beleid is de vleescampagne die in september gelanceerd werd. “Hiermee willen we de Vlaming aansporen tot een duurzame consumptie van vlees en hem informeren over de verduurzaming van de veehouderij”, aldus algemeen directeur Frans De Wachter. In de toekomst zullen er gelijkaardige campagnes volgen.

Joris Relaes maakte van de gelegenheid gebruik om ook even vooruit te blikken. “Heel wat van wat de landbouwsector gerealiseerd heeft, is mogelijk geworden door het Europees landbouwbeleid. Nu hangen er echter donkere wolken boven dat landbouwbeleid. Niet alleen zullen er minder middelen zijn, maar ook voor flexibiliteit lijkt er geen plaats meer te zijn”, klinkt het.

En net die flexibiliteit heeft de sector nodig om de vergroening verder door te zetten. “Het klinkt contradictorisch, maar al te rigide maatregelen opleggen, haalt niets uit. Wij zijn absoluut voorstander van vergroening, maar in Vlaanderen is die vergroening alleen mogelijk als we de landbouw voldoende flexibiliteit geven om ze te implementeren”, aldus nog Relaes.

Meer foto's op het VILT-Facebookprofiel.

Lees ook: GeVILT 'Tien jaar werken aan duurzame landbouw'