Zondvloed zorgt voor schade op recent gezaaide akkers

Verspreid over Vlaanderen is het water tussen vrijdagavond en maandagnacht met bakken uit de hemel gevallen. De Limburgse gemeente Riemst kwam het eerst in het nieuws omdat daar meer dan 60 liter neerslag viel in een half uur tijd. Ook de Noorderkempen en het Hageland kregen hun deel. West-Vlaanderen kwam als laatste aan de beurt, in de nacht van maandag op dinsdag, maar daar lijkt de schade aan landbouwpercelen uiteindelijk het grootst. Zonnebeke kreeg 120 liter water te slikken, “een absoluut record”, aldus Geert Verhiest van de firma Sanac uit Wervik. Andere West-Vlaamse gemeenten zoals Roeselare delen in de klappen maar de kustregio bleef gespaard. Bij bladgewassen zoals sla en spinazie, op erosiegevoelige percelen en op velden waar het water niet snel wegtrekt, is er onherroepelijk schade.

Op verschillende plaatsen in Vlaanderen hebben hevige regenbuien voor wateroverlast gezorgd. Wanneer de meetpunten op de website waterinfo.be oranje en rood kleuren en de Vlaamse Milieumaatschappij niet uit het nieuws weg te slaan is, weet je dat het waterpeil een alarmerend hoog niveau bereikt. Op een aantal plaatsen resulteerde dat in ondergelopen kelders en huizen. Dat was onder meer het geval in Riemst (Limburg) en in meerdere gemeenten in de Noorderkempen en in West-Vlaanderen. In Roeselare, waar in 24 uur evenveel regen viel als normaal in anderhalve maand, stonden heel wat straten blank. Het gemeentelijk rampenplan werd er afgekondigd, net zoals in verscheidene andere gemeenten.

Ook landbouwers meten nu de schade op want er viel veel meer neerslag dan akkers in korte tijd kunnen verwerken. Op de Facebookpagina 'Steun de Vlaamse boeren' hebben landbouwers massaal het verdict van hun pluviometer gedeeld. Zo zie je dat er vooral in de kustprovincie grote regionale verschillen zijn, van nauwelijks 15 liter neerslag tot meer dan 100 liter per vierkante meter. In West-Vlaanderen dateert de wateroverlast nog maar van maandagnacht. In Riemst, te midden van de Zuid-Limburgse akkerbouwstreek, kregen ze hun portie waterellende vrijdagavond al. In een half uur tijd viel er 60 liter neerslag per vierkante meter. Zo’n hoeveelheden zorgen onvermijdelijk voor schade, zelfs al treffen de boeren op hellende percelen hun voorzorgen in de vorm van erosiebestrijding.

Chris Coenegrachts, ondervoorzitter van Boerenbond en zelf als akkerbouwer in Riemst actief, situeert de schade vooral onderaan hellende percelen. “Hier en daar zijn delen van percelen onder water gelopen. Wanneer maïs en andere gewassen enkele dagen met hun voeten in het water staan, is het maar de vraag of dat nog goed komt.” Een kwaad oog heeft Coenegrachts vooral in de kwetsbare cichorei onderaan erosiegevoelige percelen. Ondergelopen percelen in Limburg zijn vaak lager gelegen. In het Hageland kregen de zwaarst getroffen percelen water te verwerken dat uit de beken het veld in gutste.

Voor een update uit het westen van Vlaanderen gaan we te rade bij Geert Verhiest, werkzaam bij toeleverancier Sanac en auteur van de wekelijkse bijdrage teelttechniek in Boer&Tuinder. West-Vlaamse boeren hebben een bange nacht achter de rug en meten nu schade op. Verhiest spreekt van een zondvloed: “Ieper en Roeselare zijn zwaar getroffen, daar kregen de akkers tot 90 liter water per vierkante meter te verwerken. Zonnebeke vestigt een spijtig record met 120 liter en er zijn nog heel wat andere locaties waar de neerslaghoeveelheden opliepen tot 90 à 100 liter.”

Landbouwpercelen kunnen een hevige bui van 30 à 40 liter neerslag per vierkante meter verwerken, maar daarboven loopt het mis. Geert Verhiest: “Ik zag aardappelpercelen waar het pootgoed is weggespoeld en een perceel, klaar om courgetten te planten, waar de plastic in het water dreef. Op andere percelen blijft er water staan en wordt de schade later dit seizoen pas duidelijk. Van jonge spinazie weten we dat die wegkwijnt door wateroverlast. Ook andere bladgewassen zoals sla verdragen geen extreme nattigheid. Bieten- en maïspercelen kunnen 24 uur onder water staan zonder verloren te gaan. Alleen loop je het risico dat er op diezelfde plaats telkens weer plasvorming is bij elke zware regenbui. Op hellende percelen deden de drempels tussen de aardappelruggen hun werk, als er tenminste niet meer dan 30 à 40 liter water uit de lucht viel.”

Een landbouwer die schade vermoedt, doet er sowieso goed aan om foto’s te nemen die een eventueel schadedossier bij het rampenfonds kunnen stofferen. De teeltadviseur geeft landbouwers de raad om percelen te ontwateren indien dat mogelijk is. In een later stadium is het belangrijk dat er opnieuw zuurstof in de dichtgeslagen bodem komt. “Een opgedroogde bodem gaat barsten, maar je kan de natuur ook een handje helpen door te schoffelen”, tipt Verhiest. Behalve het opbrengstverlies zorgt de wateroverlast ook voor kopzorgen omtrent de plaagbestrijding bij aardappelen en onkruidbestrijding in diverse teelten. Het zal immers tijd vergen vooraleer sommige velden opnieuw berijdbaar zijn. De enige opluchting voor veel akkerbouwers is dat de granen mooi rechtop staan, “ook de gerst die meestal als eerste tegen de grond gaat”.