Vlees- en zuivelindustrie angstig om handelsperikelen

Sancties zijn een "doodlopend spoor", maar Rusland was gedwongen om te reageren op de maatregelen die de westerse landen namen. Dat verklaarde de Russische premier Dmitri Medvedev bij de bekendmaking van het importverbod op Europese en Amerikaanse voedingsproducten. De Belgische zuivelsector vreest dat het invoerverbod voor zware prijsdruk zal zorgen op de Europese markt. Een derde van de kaas en ruim een vierde van de boter uit Europa gaat naar Rusland, citeert persagentschap Belga sectorfederatie BCZ. In de vleesindustrie dreigt de economische oorlog slachtoffers (lees: werklozen) te maken.

Medvedev zegt dat Rusland lang terughoudend is geweest om dergelijke sancties aan het westen op te leggen. "Al deze maatregelen zijn enkel een antwoord" op de westerse sancties, zo klinkt het. "We wilden een dergelijke ontwikkeling van de situatie niet." De Russische premier maakte ook duidelijk dat er streng op het importverbod zal worden toegezien. Ook moet met controles worden verhinderd dat de prijzen van de resterende voedingsproducten op de Russische markt in de hoogte gaan.

De uitvoer vanuit België richting Rusland bedroeg twee jaar geleden over alle sectoren heen 5,408 miljard euro, of 1,6 procent van de totale Belgische export. Het Agentschap Buitenlandse Handel zet Rusland op een 13de plaats in onze lijst van voornaamste exportbestemmingen. Omgekeerd voerde België voor 8,51 miljard euro in uit Rusland, of 2,5 procent van alle invoer in België. Rusland was daarmee de negende leverancier voor ons land, na Italië en voor Zweden. De handelsbalans vertoonde dus een deficit van meer dan 3,1 miljard euro.

Belgische zuivelbedrijven voerden vorig jaar voor 20 miljoen euro uit naar Rusland. "Het is niet onze belangrijkste afzetmarkt", zegt Renaat Debergh van de Belgische Confederatie van de Zuivelindustrie (BCZ). "Er is voor 500 miljoen euro uitgevoerd en Rusland was pas onze vierde exportbestemming." Jobs zijn niet meteen bedreigd, maar de sector vreest wel de indirecte gevolgen van de importban.

Als de Russische afzetmarkt verdwijnt, dreigt namelijk een zware prijsdruk. Zuivelbedrijven zullen daardoor minder opbrengsten boeken, waar de melkveehouders op hun beurt het slachtoffer van worden. Bovendien vallen de Europese melkquota volgend jaar weg. "Rusland was een groeimarkt waarop we onze hoop hadden gesteld", zegt Debergh. "We hopen dan ook op een oplossing voor het conflict in Oekraïne."

Bij de vleesindustrie lijkt het Russisch invoerverbod nog harder aan te komen. FEBEV, de federatie van slachthuizen en uitsnijderijen, klinkt ronduit pessimistisch wanneer het zegt dat “dit onvermijdelijk tot ontslagen zal leiden”. Gedelegeerd bestuurder Thierry Smagghe schat dat 500 van de 5.000 arbeidsplaatsen overbodig zullen worden. Er geldt al sinds februari een Russisch embargo op Europees varkensvlees, na enkele gevallen van Afrikaanse varkenspest in Litouwen en Polen. "We dachten tegen september tot een oplossing te komen, maar nu is het invoerverbod bevestigd voor een lange tijd. Onze mensen zullen hun conclusies moeten trekken", zegt Smagghe, die van "economische oorlogsvoering" spreekt.

Rusland is een enorm belangrijke afzetmarkt voor Belgisch varkensvlees. In 2013 werd 30.000 ton Belgisch varkensvlees rechtstreeks geëxporteerd naar Rusland. Dat stemt overeen met een waarde van meer dan 55 miljoen euro. De onrechtstreekse export verdubbelt dit bedrag nogmaals. Ruim 18 procent van alle geëxporteerde varkensvlees was in 2013 bestemd voor de Russische markt. In de export naar niet-Europese landen is Rusland met 34 procent veruit de grootste afnemer. "Het Russische embargo is in de realiteit al van kracht sinds februari 2014. Alle hoop op een oplossing, werd vandaag weggeblazen", laat de vleesindustrie teneergeslagen weten.

De diepvriezers van de slachthuizen zitten reeds vol met vlees dat ze niet verkocht krijgen. Bij bedrijven die sterk afhankelijk zijn van Rusland, is een deel van het personeel volgens Smagghe al technisch werkloos. "Sommigen zullen de deuren moeten sluiten. Tot nu toe konden we blijven stockeren, maar als het nog veel langer gaat duren, heeft dat geen enkele zin meer." Door de boycot wordt nu ook de uitvoer van rundvlees naar Rusland opgeschort. Die uitvoer is veel minder belangrijk voor de Belgische sector, en Smagghe ziet het haalbaar om voor dat vlees andere afzetmarkten te vinden. De uitvoer van varkensvlees naar Rusland is veel groter en dus onmogelijk te vervangen. “Het wordt dan ook moeilijk om boeren een correcte prijs te blijven betalen”, alsnog Smagghe.

De handelsoorlog kan ook op de prijs wegen van land- en tuinbouwproducten die ons land helemaal niet naar Rusland exporteert. Andere lidstaten doen dat immers wel en wanneer zij bijvoorbeeld hun eieren niet meer kwijt kunnen aan de Russen komen die allemaal op de Europese markt terecht. “Dat zet de prijzen ook in eigen land onder druk”, vertelt Pieter Verhelst van de Boerenbond-studiedienst aan VRT-radio. Aangezien Europa solidariteit verwacht met de strijd van de Oekraïense bevolking vindt Boerenbond het logisch dat de EU zich op zijn beurt solidair toont met de boeren die de gevolgen moeten dragen van de ontketende handelsoorlog.