"Verbeter interactie onderzoeker, voorlichter en boer"

Kennis- en innovatiesystemen in de landbouw beogen in heel Europa een verhoging van productiviteit en duurzaamheid van de landbouw- en voedselproductie. Daartoe moet de interactie tussen kennisgebruikers, onderzoek, onderwijs en voorlichting beter. Dat stelt een rapport dat ervaringen uit verschillende Europese landen en regio’s bundelt.

"Vandaag zijn kennis- en innovatiesystemen al aan het veranderen, maar dat is geen garantie dat ze ook in staat zullen zijn om in te spelen op de evolutie naar de bio-economie", concludeert het rapport dat ervaringen uit verschillende Europese landen en regio’s bundelt. Voor Vlaanderen schreef Anne Vuylsteke van het Departement Landbouw en Visserij mee aan het rapport dat voorgesteld en besproken werd op een Europese conferentie van het Permanent Comité voor Onderzoek in de Landbouw (PCOL-SCAR) in Brussel.

Hoewel onderzoek, voorlichting en onderwijs onderdeel zijn van hetzelfde landbouwkennis- en innovatiesysteem, worden ze met verschillende problemen geconfronteerd. Ze reageren ook op verschillende prikkels, wat vaak leidt tot versnippering in plaats van synergie en samenwerking binnen een systeem.

Zo wordt onderzoek vaak geëvalueerd op zijn wetenschappelijke output, maar veel minder op zijn praktische relevantie. Netwerken en samenwerking tussen onderzoek en voorlichting, maar ook met groepen van boeren is essentieel en moet bevorderd worden. Landbouwers en voedingsbedrijven moeten ook betrokken worden bij het uitzetten van de onderzoeksprogramma’s en -vragen, zodat de resultaten op hun maat geschoeid zijn.

Het rapport stelt daarom voor om bij de motivatie van onderzoek een onderscheid te maken tussen wetenschaps- en innovatiegedreven onderzoek. De manier waarop de programmering gebeurt, de inbreng door de sector en het bedrijfsleven en de rol van de EU zijn verschillend in beide types.

De onderzoeksfinanciering in Vlaanderen is al gedeeltelijk op die manier georganiseerd. Zo hebben de instrumenten binnen FWO (Fonds Wetenschappelijk Onderzoek, nvdr.) en IWT (Agentschap voor Innovatie door Wetenschap en Technologie, nvdr.) een duidelijk verschillend profiel en kiezen de nieuwe landbouwtrajecten van IWT voor een duidelijke vraaggedreven invulling en wordt gestreefd naar implementatie bij de bedrijven.

Uit de wettelijke voorstellen van de Europese Commissie voor het Europese plattelandsbeleid en Horizon 2020 blijkt dat er duidelijk ingezet wordt op innovatie. Het Europees innovatiepartnerschap 'Productieve en duurzame landbouw' zal zorgen voor de koppeling tussen beide beleidskaders om zo de samenwerking tussen wetenschapsgedreven en op innovatie gericht onderzoek te realiseren.

Operationele groepen – met betrokkenheid van landbouwers, onderzoekers, adviseurs, bedrijven en andere actoren – zullen dienst doen als leer- en innovatienetwerken, die nieuwe opties zullen bekijken om land- en tuinbouwbedrijven meer levensvatbaar of duurzamer te maken. Het innovatiebeleid bestaat overigens uit veel meer instrumenten dan enkel onderzoek. Arbeidsmarktbeleid, regelgeving of deregulering en de toegang tot risicodragend kapitaal kunnen even belangrijk zijn als onderzoek of kunnen de impact ervan versterken.

Meer info: SCAR-rapport 'Agricultural Knowledge and Innovation Systems in Transition'