“Producentenorganisatie kan dergelijke crisis in aardappelteelt niet voorkomen”
duidingLandbouworganisaties reageren met gemengde gevoelens op het voorstel van landbouwminister Jo Brouns (cd&v) om in de aardappelsector een of meerdere producentenorganisaties op te richten om crises zoals vandaag het hoofd te bieden. “Een producentenorganisatie is een nuttig instrument, maar kan bij dergelijke crises geen oplossing bieden”, klinkt het bij Boerenbond. Ook Belgapom wil meepraten over de eventuele oprichting van zo'n organisatie, maar vraagt zich af of de boeren het zelf wel willen. “De aardappelsector is traditioneel erg vrij.”
Vlaams landbouwminister Jo Brouns (CD&V) lanceerde dit weekend het idee om een of meerdere producentenorganisaties op te richten in de aardappelsector. “Een afnemer kan makkelijk druk zetten op één boer. Maar dat wordt een heel ander verhaal als hij moet onderhandelen met een groep landbouwers. Dan spreek je niet meer over tien hectare, maar over duizenden hectares”, aldus Brouns.
Een producentenorganisatie kan volgens hem meer dan alleen de verkoop in goede banen leiden. Zo kunnen landbouwers betere en evenwichtigere contracten afsluiten, risico’s spreiden via slimme formules (zoals hybride contracten) en afspraken maken over productie om grote overschotten te vermijden.
Nuttig instrument, maar slechte timing
Vanuit de sector wordt met gemengde gevoelens gereageerd op het idee van de minister. “Een producentenorganisatie is een nuttig instrument. Wij zullen dat idee in onze akkerbouwstructuur verder bespreken. Elke boer moet uiteindelijk wel zelf beslissen of dat voor hem interessant is”, aldus Boerenbond-consulent Pieter Verhelst, die wijst op succesvolle producentenorganisaties in andere sectoren, zoals BelOrta en FrieslandCampina.
Wel vraagt hij zich af of de aardappelsector hiervoor openstaat, en daarnaast acht hij de timing niet opportuun. “Een producentenorganisatie moet je oprichten in goede tijden, niet in slechte tijden. Als het dadelijk weer goed gaat, loop je het risico dat het individuele belang botst met het gemeenschappelijke belang en dat het individu de organisatie opblaast.”
Christophe Vermeulen, CEO van de sectorfederatie van de aardappelhandel en -verwerking Belgapom, heeft wel begrip voor de timing van het plan. “Het is begrijpelijk dat men in tijden van crisis op zoek gaat naar een veiligheidsmechanisme, maar ik vraag me af of een producentenorganisatie de beste oplossing is. Misschien moet er eerder gekeken worden naar een beter verzekeringssysteem.”
Ook Vermeulen staat in principe niet afwijzend tegenover producentenorganisaties, maar zet wel vraagtekens. “Wij willen daarover best in gesprek gaan. In theorie zou het ook voor ons voordelen kunnen hebben. Vooral fabrieksgebonden producentenorganisaties zouden kunnen leiden tot leverzekerheid bij de fabrieken.”
Huidige crisis niet verholpen
Zowel Vermeulen als Verhelst vragen zich sterk af of een producentenorganisatie de huidige crisis in de aardappelsector had kunnen verhelpen. “Drie vierde van de aardappelen is aan goede contractprijzen vastgelegd. De vele vrije aardappelen zijn een gevolg van de hoge opbrengsten bij de boeren. Aan deze overproductie hadden ook producentenorganisaties niets kunnen doen”, aldus Vermeulen.
In de aardappelteelt zien we met de regelmaat van de klok pieken en dalen.
Verhelst: “Daarnaast is ook de vraag gedaald door geopolitieke omstandigheden, zoals importheffingen en oorlogen, en door een toenemende aardappelproductie en -verwerking in onze klassieke exportbestemmingen. Dan is ook een producentenorganisatie gebonden aan de wetten van de markt.” Volgens hem had een producentenorganisatie of een samenwerkingsverband van boeren hooguit kunnen helpen bij de promotie van de aardappel of het vinden van nieuwe markten. “Maar als er geen afzet is, kan dat ook niet gerealiseerd worden. In de aardappelteelt zien we met de regelmaat van de klok pieken en dalen. ”
Vermeulen vindt dat Brouns zich met zijn plan te veel focust op de eerste twee schakels in de keten: de boer en zijn eerste afnemer. “Twee derde van de marges wordt in de supermarkten genomen. Wat als zij niet meedoen? De verwerkers dragen de extra teeltkosten, maar hun afnemers niet. Dan komen alle lasten op onze schouders.”
Pieter Verhelst van Boerenbond vult aan dat nu alle risico doorgeschoven wordt naar de boer. Dat is mee de reden waarop brancheorganisatie Belpotato is opgericht. Hier gaan we op zoek naar nieuwe evenwichten in de aardappelketen.
Aardappelsector niet met andere sectoren vergelijkbaar
Best practice-voorbeelden van producentenorganisaties kunnen volgens Vermeulen niet één op één naar de aardappelsector worden vertaald vanwege de unieke kenmerken. “In de zuivel- en groentesector heb je bijvoorbeeld producentenorganisaties. Maar in dit geval gaat het over een bederfelijk product dat bovendien jaarrond geproduceerd wordt. Bij aardappelen gaat het om een bewaarproduct waarvoor je gaandeweg het bewaarjaar mogelijk een betere prijs krijgt”, geeft hij als voorbeeld.
Boerenbond vult aan dat de huidige contracten ook een vorm van risicobeheer zijn voor de aardappeltelers. “Met de vrije aardappelen weet je vooraf nooit wat de prijs gaat doen.”
Boeren hebben ook de vrijheid om met verschillende afnemers te onderhandelen en te leveren. Dat zou in het geval van een fabrieksgebonden producentenorganisatie wegvallen. En wat te doen in goede tijden, als de individuele boer gaandeweg het bewaarseizoen beter verdient
Omdat speculatie ook voordelen heeft voor de boeren, vraagt Vermeulen zich af of de landbouwers zelf wel staan te springen om een producentenorganisatie. “Boeren hebben ook de vrijheid om met verschillende afnemers te onderhandelen en te leveren. Dat zou in het geval van een fabrieksgebonden producentenorganisatie wegvallen. En wat te doen in goede tijden, als de individuele boer gaandeweg het bewaarseizoen beter verdient?”
Ingro is een typisch voorbeeld van een producentenorganisatie die niet fabrieksgebonden is. “Maar de boer zit wel met een leveringsplicht bij de producentenorganisatie waarbij hij is aangesloten, fabrieksgebonden of niet maakt niet uit. Dan heb je maar één klant en dat is de producentenorganisatie”, duidt Boerenbond.
Het is sterk de vraag of de aardappelboeren zelf zitten te springen om een producentenorganisatie
Aardappelboeren gesteld op hun vrijheid
Ook Verhelst van Boerenbond wijst op de traditioneel grote vrijheid in de aardappelsector, waar boeren door bewaring kunnen speculeren met een deel aardappelen op de vrije markt. “Het is sterk de vraag of de aardappelboeren zelf zitten te springen om een producentenorganisatie”, sluit hij zich bij Vermeulen aan.
Volgens Verhelst heeft de aardappelsector de voorbije jaren al flinke stappen gezet op het gebied van bescherming van de boerenbelangen door de oprichting van branche-organisatie Belpotato. “Hierdoor is het onderwerp van contracten op de agenda gekomen en worden de boerenbelangen momenteel veel beter beschermd dan in het verleden.”
