Natuurpunt wil ruimer verbod op gebruik neonicotinoïden

Recent wetenschappelijk onderzoek uit Italië heeft duidelijk gemaakt hoe neonicotinoïden een bedreiging vormen voor bijen. De werking ervan is te vergelijken met die van het aidsvirus op de mens. Neonicotinoïden onderdrukken de enzymen die een rol spelen bij de afweer tegen virussen. Zo verzwakt de bij en kan de geringste infectie fataal zijn. Natuurpunt vraagt een uitgebreider verbod op het gebruik van neonicotinoïden.

Vanaf 1 december is het gebruik van drie neonicotinoïden - clothianidine, imidacloprid en thiamethoxam - in de Europese Unie verboden. Dat heeft de Commissie besloten nadat de Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA in een rapport had vastgesteld dat deze gewasbeschermingsmiddelen schadelijk zijn voor de bijenpopulatie. Na twee jaar zal er een evaluatie volgen van deze maatregel.

Italiaanse onderzoekers hebben bijen blootgesteld aan concentraties neonicotinoïden die overeenkomen met de blootstelling die ze ook in een gemiddeld landbouwveld ondergaan. Daarbij stelden ze vast dat de infectie met het ‘deformed wing virus’ enorm toenam in de bijenpopulatie. Dit is een infectie die voor veel sterfte zorgt onder honingbijen omdat de vleugels van de bijen er letterlijk door verschrompelen.

De verspreiding van dit ‘deformed wing virus’ bleek te gebeuren door de varroamijt, maar doordat neonicotinoïden de natuurlijke afweer van de bijen afremden, konden die zich niet meer verdedigen tegen het virus. Lang werd gedacht dat dat virus enkel in stand werd gehouden door de varroamijt, een uitwendige parasiet die voorkomt op insecten maar zich alleen kan voortplanten op het broed van honingbijen. Een grote besmetting door dit ‘deformed wings virus’ is waarschijnlijk de aanleiding tot het massaal ineenstorten van kolonies in het najaar: een besmet volk gaat verzwakt de winter in en sterft tijdens die winter.

Eerdere studies wezen reeds uit dat bijen niet de enige slachtoffers zijn van deze gewasbeschermingsmiddelen. Nederland heeft een uitgebreid gewasbeschermingsmeetnet en meet al jaren de concentraties van Imidacloprid in het oppervlaktewater. In een Nederlandse studie werden de monitoringsgegevens van acht meetjaren en 800 meetpunten vergeleken met de verspreidingsgegevens van waterdieren in en rond het Nederlandse oppervlaktewater. Waar de norm voor Imidacloprid overschreden werd, telden ze tot 70 procent minder waterinsecten. Ook akkervogels ondervinden mogelijk sterke hinder van het gebruik van neonicotinoïden.

Hoewel in Europa vanaf 1 december 2013 een ban geldt op deze drie neonicotinoïden, is Natuurpunt ervan overtuigd dat deze maatregel niet ver genoeg gaat. “De negatieve effecten op het leefmilieu wegen te zwaar door in verhouding tot de voordelen die ze bieden voor de landbouwer”, klinkt het. Natuurpunt vraagt daarom aan federaal landbouwminister Sabine Laruelle om verder te gaan dan het Europese verbod en werk te maken van een volledige ban van neonicotinoïden op alle gewassen.