MAP-meetpunt kleurt rood door éénmalige overschrijding

Nadat de waterkwaliteit in landbouwgebied in het meetjaar 2013-2014 een grote stap in de goede richting zette, is de landbouwsector ter plaatse blijven trappelen in het laatste meetjaar. Het aandeel rode MAP-meetpunten stijgt zelfs lichtjes: van 19,9 naar 20,8 procent. De meetgegevens van de Vlaamse Milieumaatschappij zijn door coördinatiecentrum CVBB niet alleen omgezet in een kleurcode. Dieper graven in de data leerde hen bijvoorbeeld ook dat een groot deel van de 35 nieuwe rode meetpunten te wijten is aan éénmalige en kleine overschrijdingen van de nitraatnorm. In de provincie Antwerpen zijn zelfs alle nieuwe rode meetpunten éénmalige overschrijdingen.

Gisteren lieten we coördinatiecentrum CVBB uitleggen dat na de daling van het aandeel rode MAP-meetpunten tot 19,9 procent er in meetjaar 2014-2015 opnieuw een kleine stijging was naar 20,8 procent. Zoals bij de voorgaande meetjaren treden er opnieuw verschuivingen op: de 35 nieuwe rode punten worden niet geëvenaard door de 28 nieuwe groene punten. Eén meting waarbij de norm van 50 mg nitraat per liter water overschreden wordt, volstaat om een meetpunt in landbouwgebied rood te doen kleuren. Om meer inzicht te krijgen in de problemen met de waterkwaliteit maakt CVBB ook een analyse van het aantal en de hoogte van de overschrijdingen.

Van de 35 nieuwe rode punten zijn er opnieuw een groot deel te wijten aan éénmalige overschrijdingen lager dan 75 mg nitraat per liter water. CVBB kleurt deze meetpunten blauw. Het zijn er 16 tegenover 15 in het meetjaar 2013-2014. Er zijn 19 andere nieuwe rode meetpunten met meerdere overschrijdingen in één meetjaar, tegenover tien het jaar voordien. In meerdere van deze nieuwe rode meetpunten daalt het nitraatgehalte de laatste jaren, weliswaar traag, en schommelen de gemeten waarden rond de nitraatnorm. Opvallend is dat in de provincie Antwerpen alle nieuwe rode punten eenmalige overschrijdingen zijn.

De eenmalige overschrijdingen maken slechts acht procent van alle overschrijdingen uit maar geven wel aanleiding tot het rood kleuren van 28 procent van de rode MAP-meetpunten. Het aantal overschrijdingen van de meetpunten met één tot drie overschrijdingen vertegenwoordigt samen 34 procent van de overschrijdingen maar deze veroorzaken wel bijna 64 procent van de rode meetpunten. Hiertegenover staan de 13 procent meetpunten met zes of meer overschrijdingen die 36 procent veroorzaken van de overschrijdingen.

CVBB splitst de data nog uit per provincie en merkt een grote toename op van de eenmalige overschrijdingen in Antwerpen, Limburg en Vlaams-Brabant. Bijna de helft van de rode punten in Antwerpen zijn eenmalige overschrijdingen. In West-Vlaanderen zijn de eenmalige overschrijdingen gehalveerd in aantal. Aan het aantal meetpunten met zes of meer overschrijdingen verandert weinig: acht in West-Vlaanderen, drie in Vlaams-Brabant, negen in Limburg en drie in Oost-Vlaanderen. In Antwerpen was er in het meetjaar 2014-2015 voor het eerst geen meetpunt in deze groep.

Het aantal meetpunten met één overschrijding is met 44 nagenoeg gelijk aan dat van het voorgaande meetjaar (45). Het aantal rode meetpunten met één tot drie overschrijdingen is na de daling van 108 tot 84 in het meetjaar 2013-2014 nu terug toegenomen tot 101. Het aantal MAP-meetpunten met veel (lees: meer dan drie) overschrijdingen is verder gedaald, van 77 tot 66 in het meetjaar 2013-2014 en tot 56 in het meetjaar 2014-2015.

Twaalf overschrijdingen was het maximum dat op één meetpunt gemeten werd. In de groep van meetpunten met meer dan zes overschrijdingen beweegt weinig. “Een groot deel daarvan is gelegen langs waterlopen met invloed van nitraatrijke bronnen”, verklaart CVBB. “De overschrijdingen afkomstig van deze punten blijven ongeveer 40 procent van alle overschrijdingen uitmaken en het nitraatgehalte van die bronnen lijkt weinig te veranderen in de tijd.”

Het coördinatiecentrum bepleit een afzonderlijke evaluatie van deze meetpunten omdat het nitraatgehalte hier niet alleen beïnvloed wordt door de landbouwactiviteiten in de buurt van het meetpunt, het zogenaamde afstroomgebied. Ook de landbouwactiviteiten in het gebied van oorsprong van de bron (het intrekgebied, nvdr.) hebben een invloed op de metingen.

CVBB-coördinator Dirk Coomans verduidelijkt: Een bron die naar bovenkomt in de waterloop vervoert water dat van elders komt. Het gaat doorgaans om water dat doorsijpelt naar de ondergrond, botst op een slecht doorlatende (klei)laag en dan afstroomt op die kleilaag tot waar de kleilaag aan de oppervlakte komt (de bron) en daar in het oppervlaktewater (de beek) terechtkomt. Het intrekgebied van de bron is dan het geheel van landbouwpercelen waarvan het water doorsijpelt en samenkomt op de slecht doorlatende laag.”

Het totale aantal overschrijdingen is in het meetjaar 2014-2015 met zes gestegen tot 537 terwijl er in de twee jaren daarvoor dalingen genoteerd werden van 119 en 43. “Maar”, zo merkt CVBB op, “er zijn dit meetjaar wel beduidend meer metingen uitgevoerd (+362 of + 10,5%).” Dat is vooral het geval in Limburg (+195) en in mindere mate in Oost-Vlaanderen en Vlaams-Brabant. In deze provincies werden enkele meetpunten met veel overschrijdingen vaker bemonsterd. In West-Vlaanderen werd iets minder gemeten.

De stijging van het aantal metingen heeft echter geen navenante stijging in het aantal overschrijdingen veroorzaakt. Integendeel, het aandeel van de overschrijdingen is gedaald van 11,2 naar 10,5 procent. De daling van het aantal overschrijdingen is het grootst in de provincie West-Vlaanderen (-39, 12,4% van de metingen rood). Daarnaast daalt ook in de provincie Antwerpen het aantal overschrijdingen (-14; 8% van de metingen rood). In de andere provincies stijgen de overschrijdingen: Limburg (+6, 16,5% van de metingen rood), Vlaams-Brabant (+14, 7,9 % van de metingen rood) en Oost-Vlaanderen (+16, 7% van de metingen rood).

Het aandeel van West-Vlaanderen in de overschrijdingen daalt hierdoor van 44,6 naar 41,2 procent. CVBB rapporteert nog meer goed nieuws voor de kustprovincie: “West-Vlaanderen heeft het record ‘laagste aantal overschrijdingen ooit’ van vorig jaar opnieuw verbeterd.” In Vlaanderen is het aantal overschrijdingen in tien jaar met meer dan 60 procent gedaald en is het aandeel overschrijdingen van 20,4 procent teruggelopen tot 10,5 procent. In West-Vlaanderen is het aandeel zelfs teruglopen van 31 tot 12,4 procent. In Vlaams-Brabant, Antwerpen en Oost-Vlaanderen is het aandeel zeven tot acht procent, met ‘ups en downs’ in de laatste jaren. “De laatste loodjes wegen wellicht zwaarder”, vermoedt CVBB.