Gebruiksruil gronden voor het eerst toegepast voor A11

Voor landbouwers uit Knokke-Heist en Damme die grond verliezen of gesplitst zien door de aanleg van de autosnelweg A11 is een voorlopige oplossing gezocht via gebruiksruil. Het is de eerste keer dat dit instrument in Vlaanderen wordt toegepast. “In afwachting van de ruilverkaveling nemen de landbouwers omstreeks deze tijd hun nieuwe, ingeruilde percelen reeds in gebruik. Pacht blijven ze betalen aan de eigenaar van hun oude perceel, wat een ongewone situatie met zich meebrengt. Door de ondertekening van de akte van de gebruiksruil werd dat wettelijk geregeld”, verklaart Karolien Bracke, communicatieverantwoordelijke van de Vlaamse Landmaatschappij, regio West. Het ruilverkavelingsproject dat volgend jaar wordt opgestart zal de eigendomssituatie aanpassen aan de nieuwe gebruikssituatie. Als principe wordt gehanteerd dat de eigendom de pacht zo veel mogelijk volgt.

De aanleg van de autosnelweg A11 is voor een aantal landbouwbedrijven in Knokke-Heist en Damme een vervelende zaak omdat ze grond verliezen en hun percelen meer versnipperd gelegen zullen zijn. Door middel van de zogenaamde gebruiksruil werd een oplossing gezocht voor de getroffen landbouwers. Het ruilcomité en de Vlaamse Landmaatschappij hebben er over gewaakt dat landbouwers na de ruil zo veel mogelijk over even grote percelen kunnen beschikken, die geschikt zijn voor dezelfde teelten. Bij voorkeur liggen de percelen van een landbouwer na de ruil aan één kant van de A11. Ook werden boerderij en gronden zo goed als mogelijk gegroepeerd. Om de ruiloperatie te doen slagen, werden niet alleen de 29 getroffen bedrijven erbij betrokken maar in totaal 108 landbouwers met percelen in de buurt van het nieuwe autosnelwegtracé. Landbouwers die grond verliezen aan de nieuwe autosnelweg recupereren 50 tot 60 procent daarvan.

Met de ondertekening van de akte van gebruiksruil door een notaris van de overheid wordt dit plan nu juridisch vastgelegd. De gebruiksruil laat dus toe dat de betrokken landbouwers hun activiteiten voortzetten op gronden waar ze officieel nog geen pachter van zijn, terwijl ze door de akte van gebruiksruil toch juridisch ingedekt zijn. Het wettelijk regelen van de nieuwe eigendomssituatie neemt meer tijd in beslag – een ruilverkaveling duurt meerdere jaren – vandaar dat voor de voorlopige oplossing van de gebruiksruil wordt gekozen.

Een gebruiksruilproject brengt een eerder ongewone situatie met zich mee tussen de gebruiker (pachter) en de eigenaar van de gronden. Pachters in de gebruiksruil blijven immers aan hun oorspronkelijke eigenaar betalen en de pachter en de eigenaar behouden dezelfde wederzijdse rechten en plichten als voorheen. Dat wordt rechtgezet door de ruilverkaveling die volgt op het gebruiksruilproject. De eigendoms- en gebruikssituatie worden dan in lijn gebracht. De eigenaar zal na de ruilverkaveling veelal eigenaar worden van het perceel dat zijn oorspronkelijke pachter in de gebruiksruil kreeg toegewezen.

Met de gebruiksruil gaan een aantal noodzakelijke inrichtingswerken gepaard. Een aannemer uit Wondelgem zal in het voorjaar van 2015 de werken uitvoeren. Zo zullen er nieuwe perceelstoegangen aangelegd worden terwijl andere verwijderd zullen worden. Afwateringsgrachten worden verplaatst. Het eindresultaat is dat de landbouwpercelen beter bereikbaar en gemakkelijker in gebruik zijn. Wegen die geen functie meer hebben, worden opgebroken en enkele nieuwe, noodzakelijke wegen worden aangelegd. Ook worden op diverse percelen nivelleringswerken uitgevoerd. Voor de inrichtingswerken betaalt de Vlaamse overheid ruim 369.000 euro via de ruilverkaveling en bijna 288.000 euro via het Agentschap voor Wegen en Verkeer. Via het Interreg-project SEEDS doet de EU daar 62.500 euro bovenop.