"Boer moet knecht worden om te overleven"

Ondanks de economische crisis stellen de meeste actoren in de voedselketen het goed. Dat is bijvoorbeeld het geval voor de voedingsbedrijven, slagers en bakkers. Alleen de boer krijgt zijn kosten niet vergoed en lijdt verlies. "De meeste Vlaamse boeren hebben weinig andere keuze dan op termijn knecht worden", schrijft journalist Guy Van den Broek in De Tijd.

Heel wat landbouwproducten worden vandaag onder de kostprijs verkocht. De oorzaken van de landbouwcrisis zijn voor producten als graan en melk deels toe te schrijven aan de recente liberalisering van het Europese landbouwbeleid. Maar ook een aantal sectoren die in het verleden niet of nauwelijks steun gekregen hebben, verkeren momenteel in crisis. En dus moeten er volgens Van den Broek nog andere oorzaken zijn voor de malaise.

"Fundamenteel is dat landbouwproducten wereldwijd steeds meer ordinaire grondstoffen geworden zijn voor de voedingsindustrie. Het gros van de aardappelen wordt verwerkt", stelt Van den Broek. Ruwe melk is nu de basis van roomijs, kaas en yoghurt. Bedrijven als Nestlé en Gervais-Danone doen gouden zaken, omdat ze goedkoper hun grondstof kunnen inkopen. Door hun omvang kunnen de voedingsbedrijven heel scherpe prijzen bedingen.

Nog een reden waarom de voedingsgrondstoffer steeds goedkoper worden, is de permanente productiviteitsverbetering, die ervoor zorgt dat de opbrengst steeds groter wordt. De spontane kostprijsdaling per eenheid landbouwproduct gaat bovendien gepaard met een toenemende concentratie van de aankoop. Aan de vraagzijde staan steeds minder kopers. 

"Hun aankoopmacht is nooit gezien en zij zien zich verplicht die uit te spelen wegens de onderlinge concurrentie", analyseert Van den Broek. "Dat de consument voor de meeste producten veel meer kan en wil betalen, speelt geen rol. En daar komt dan nog eens de liberalisering van het landbouwbeleid bovenop, onder druk van de Doha-ronde. Melk, graan en vlees zijn perfect vergelijkbare grondstoffen. Landen met een comparatief voordeel kunnen die nu ongehinderd uitspelen".

Oplossingen voor de boer liggen niet voor de hand, weet ook Van den Broek. "Europa moet zeker elke concurrentievervalsing tegengaan en zou invoerheffingen kunnen opleggen voor niet ingevulde kwaliteits- en milieucriteria", luidt het. Sommige bedrijven opteren voor permanente schaalvergroting en ook de oprichting van coöperaties kan soelaas bieden. Verder kan de Unie ook opnieuw een aanbodbeperking doorvoeren. En dan is er natuurlijk ook nog de contractteelt.

"Liefst 60 procent van alle varkensbedrijven werkt in opdracht van derden, vooral voor de veevoedersector. De boer krijgt een arbeidsloon en is ongevoelig voor de prijs van zijn product. Ook in de aardappel- en groentesector komt dat al vaak voor. In Zuid-West-Vlaanderen worden bijna alle aardappelen, uien, wortelen, bonen en erwten onder contract verbouwd voor de diepvriessector", stelt Van den Broek vast.

Een erg positief beeld van de contractteelt heeft de journalist van De Tijd niet. "De boer verhuurt als het ware de grond, zijn uitrusting en zichzelf aan de voedingsindustrie en is immuun voor prijsfluctuaties. Boeren worden in dat geval knechten. Houdt de periode van extreem lage prijzen voor de landbouwproducten aan, dan zullen steeds meer en vooral kleine boeren tot contractteelt moeten overgaan. Veel andere keuze hebben de meeste Vlaamse boeren niet".