Agroforestry Beleidsdag zoekt hoe beleid landbouwers kan aanzetten tot meer boomaanplant

Agroforestry of boslandbouw combineert traditionele landbouwbedrijven met doelbewust aangeplante bomen en struiken op hetzelfde perceel of bedrijf. Die bomen zorgen voor voedsel, zoals noten en fruit, en houtige biomassa. Bovendien zijn er de voordelen waar heel de maatschappij van kan genieten: meer waterbuffering, koolstofopslag, biodiversiteit, beschutting voor vee, erosieremming en veerkracht tegen droogte, hitte en extreme weersomstandigheden.

De Beleidsdag vond plaats op De Esberghoeve, een toonbeeld van waarom deze beleidsdialoog nodig is. Op deze boerderij in Merksplas beheren Karel en Nelly Lenaerts en hun dochter Annelies 12 ha landbouwgrond en 8 ha bos. Toch blijft de stap naar agroforestry voor veel andere landbouwers groot. Het gaat om langetermijninvesteringen, nieuwe kennis, aangepaste bedrijfsvoering, en producten waarvan de opbrengst onzeker is en vaak pas na jaren komt. Daarbovenop is er veel onzekerheid: over administratieve procedures, onduidelijke interpretaties rond vergunningen, rond het statuut van deze bomen, subsidies of controles.

Ook lokale overheden spelen een rol

Willen we landbouwers massaal bomen laten planten, dan is er nood aan rechtszekerheid. Daarom werd deze dag met de hogere overheden georganiseerd. “Niet alleen Vlaamse of Europese beleidsmakers hebben hefbomen in handen om voor agroforestry een gepast kader te creëren. Ook lokale, provinciale of intergemeentelijke actoren zoals landschapsparken kunnen sturen naar agroforestry”, meldt het Consortium Agroforestry Vlaanderen.

“Elk beleidsniveau beschikt over hefbomen om agroforestry meer haalbaar, aantrekkelijk en rechtszeker te maken: van regelgeving tot gebiedswerking, van publieke gronden tot communicatie, van loketfunctie tot ketenontwikkeling”, zegt Bert Reubens, coördinator van het Consortium Agroforestry Vlaanderen. “Agroforestry is een concrete praktijk waar landbouw-, klimaat-, natuur-, water-, voedsel- en landschapsbeleid elkaar raken. Landbouwers hebben hierin steun en vertrouwen nodig en agroforestry past nu eenmaal niet in één hokje.”

Agroforestry wordt vaak ontmoedigd

Volgens het consortium blaast het huidige beleid warm en koud op vlak van agroforestry. “Het stimuleert deze bijzondere vorm van landbouw via sterke steunmaatregelen, maar het ontmoedigt terzelfdertijd door een gebrek aan ambitie, rechtszekerheid en vertrouwen. Pionierende landbouwers worden regelmatig geconfronteerd worden met een beleids- en uitvoeringskader dat onvoldoende ontworpen is voor systeeminnovatie en multifunctionaliteit”, klinkt het.

“Samen met de deelnemers van alle beleidsniveaus zochten we uit wat de belangrijkste beleidshefbomen voor agroforestry kunnen zijn. Dat gaat van het bieden van rechtszekerheid tot het inzetten van praktijkbedrijven als leerplekken, het bieden van onafhankelijke ontwerpbegeleiding, provinciale aanspreekpunten en gebiedsgerichte werking”, zegt Bert Reubens. “Zeker die laatste dimensie blijft in Vlaanderen tot op heden onderbenut. Veel troeven ontstaan pas echt als er op landschapsniveau wordt gedacht en gewerkt. Neem agroforestry dus mee in lokale klimaatadaptatieplannen, droogte- en hemelwaterplannen, erosiebeleid, biodiversiteitsplannen en tragewegenbeleid. Beloon collectieven en samenwerking over perceelsgrenzen heen. Dit zijn concrete hefbomen voor provincies en gebiedsactoren zoals regionale landschappen of landschapsparken, maar met veel van die aspecten kunnen ook lokale besturen aan de slag.”