Grondeigenaars pikken graantje mee van steun aan boeren

Europese landbouwsubsidies zorgden voor een significante verhoging van de pachtprijs in de nieuwe lidstaten. Het Centre for European Policy Studies (CEPS) schat dat grondeigenaars die geen landbouwer zijn op die manier tien procent van de toeslagrechten opstrijken. De denktank merkt wel op dat de EU-landbouwpolitiek zijn doel niet gemist heeft, en de levensstandaard van Oost-Europese boeren verbeterd is.

CEPS is een vooraanstaande denktank die veel onderzoek verricht in opdracht van Europese instellingen. Om een idee te krijgen van de invloed van landbouwsubsidies op pachtprijzen analyseerde CEPS data die door de Europese Commissie verzameld werden bij meer dan 10.000 boerderijen in zeven Oost-Europese lidstaten.

Het gaat om lidstaten die in 2004 en 2007 tot de EU toetraden. Zij konden toen kiezen voor een vereenvoudigd systeem van inkomensondersteuning voor hun landbouwsector. Door het geld dat in de nationale enveloppe zit te delen door het areaal dat in die lidstaat in landbouwgebruik is, bekomt men de waarde van een toeslagrecht dat op één hectare landbouwgrond geactiveerd kan worden.

Het risico bestaat dat aan grond gekoppelde landbouwsubsidies gekapitaliseerd worden in de grond- en pachtprijs. Dan zouden ze uitsluitend de grondeigenaars ten goede komen, en dat zijn niet altijd zelf landbouwers. Volgens CEPS hebben de Europese landbouwsubsidies de pachtprijzen in de nieuwe lidstaten inderdaad verhoogd. Het effect is echter minder groot dan men zou kunnen verwachten. Elke euro subsidie zou de pachtprijs met 19 cent per hectare opgedreven hebben.

Dat grondeigenaars het laken niet volledig naar zich toe kunnen trekken, heeft verschillende mogelijke oorzaken. CEPS somt er enkele op: langdurige pachtcontracten, de korte tijd dat boeren in de nieuwe lidstaten EU-subsidies genieten en een onevenwicht tussen de partijen inzake de informatie waarover zij beschikken.

Landbouwers kunnen de grond die zij bewerken ook zelf in eigendom hebben. Daarom berekende CEPS hoeveel landbouwsubsidies naar grondeigenaars vloeien die geen landbouwactiviteit uitoefenen. Gemiddeld zouden zij in de nieuwe lidstaten met tien procent van de inkomenssteun gaan lopen die voor landbouwers bedoeld is. Hoe meer grond er verpacht wordt in een land, hoe groter CEPS het probleem inschat. In Tsjechië en Slowakije wordt bijvoorbeeld 18 procent van de waarde van een toeslagrecht opgeslokt door de hogere pachtprijs. In Polen (5%) en Letland (8%) is dat minder het geval.

De denktank benadrukt nog dat deze analyse niet betekent dat het Europese landbouwbeleid zijn doel gemist heeft. "De inkomensondersteuning door Europa heeft de levensstandaard van landbouwers in Oost-Europa verbeterd. Toeslagrechten werden maar in relatief beperkte mate in de pachtprijs gekapitaliseerd." Van de 4,4 miljard euro aan toeslagrechten die in 2010 in nieuwe lidstaten verdeeld werd, zou 440 miljoen euro niet aan landbouwers ten goede zijn gekomen.

Meer info: CEPS