"Op een dag is vegetarisme de gangbare ideologie"

"Ergens deze of volgende eeuw zullen we naar onszelf terugkijken en barbaren zien. Vroeger hielden we slaven, was apartheid een normale zaak en hadden vrouwen minder rechten dan mannen. Dat vinden we nu allemaal ongehoord. Wel, dierenrechten zijn de volgende stap in die evolutie." Dat zegt het Ethisch Vegetarisch Alternatief (EVA). "Een mens moet eten", brengt Boerenbond één zekerheid in herinnering.

Naar aanleiding van de feesttafels die de komende dagen zullen worden gevuld met kerstkalkoenen en andere vleesbereidingen, boog De Standaard zich over het waarom van de vleesconsumptie. Volgens cijfers van het Vlaams Centrum voor Agro- en Visserijmarketing (VLAM) at elke Belg in 2012 30,4 kilo varken, kip, rund, kalf, lam en schaap. Toch zijn steeds meer filosofen en ethici ervan overtuigd dat we ons in de nabije toekomst zullen afvragen hoe het mogelijk is dat we ooit zo met dieren zijn omgegaan als we nu doen.

Volgens het artikel is ons collectieve bewustzijn aan het veranderen. We huiveren wanneer we horen dat in een Waals dierenpark een ontsnapte sneeuwpanter is doodgeschoten, gruwelen wanneer we beelden van krijsende angorakonijnen zien en juichen wanneer het verbod op wilde dieren in circussen wordt ingevoerd. En ook de undercoverbeelden van Bite Back zorgde voor heel wat opschudding. Wat is dat toch met die dubbele moraal van de vleesconsument die 's avonds liefdevol de kat streelt, maar 's middags genadeloos een dood kalf verorbert?

"We verliezen ons in twee tegengestelde intuïties", zegt filosoof en econoom Antoon Vandevelde (KU Leuven). "Er is enerzijds de afstand tussen mens en dier en anderzijds is er de verdichting van mens en dier. In onze maatschappij is een dier geen dier meer. De beesten die voor de slacht zijn bestemd, zien we niet. Ze staan niet meer in de wei, maar zitten in industriële veehouderijen opgesloten in hun kleine hokken. De kipfilets in het winkelrek associëren we niet met de levende dieren die het ooit zijn geweest. We zien ze als producten. Dat is de extreme "verdingelijking" van dieren. Huisdieren zijn dan weer extreem vermenselijkt, ze worden gecoiffeerd, volgzaam gemaakt, en afgericht tot ze op hun baasjes lijken."

Volgens Vandevelde, die zichzelf 'een oude Belg' noemt die zijn eigen beesten kweekt en enkel eet wat hij eigenhandig heeft geslacht, is het pervers dat er vandaag mensen zijn die biefstuk eten zoals ze ook appels van een boom eten. "Dat fnuikt het dierenwelzijn." Maar hij zegt ook dat de notie dierenrechten problematisch is. "Dieren kunnen namelijk niet zelf die rechten opeisen." Daar loopt ook de vergelijking met slaven, zwarten en vrouwen mank. Zij konden wel hun wil uiten, meer nog, veel emancipatiebewegingen zijn geïnitieerd vanuit die groepen zelf. Iets waar dieren niet toe in staat zijn.

De Nederlandse filosoof Erno Eskens vindt dat geen argument. "We geven dementen, baby's en zwaar geestelijk gestoorden ook rechten, terwijl zij daar zelf niet voor kunnen opkomen." Eskens pleit er echter niet voor dat dieren mensenrechten zouden krijgen (wat moet een aap immers met het recht om zelfstandig financiën te beheren?), neen, hij wil dat mensen dierenrechten krijgen. "We zijn allemaal onderdeel van het dierenrijk, elke diersoort moet zijn specifieke rechten krijgen. Die zijn soms gelijk, namelijk het recht om niet gemarteld te worden, maar soms verschillend. Een sidderaal heeft niet dezelfde behoeftes als een mens."

Eskens spreekt, net als veel andere dierenrechtenactivisten, van 'speciësisme', naar analogie met racisme. Discriminatie op basis van soort dus, en meer specifiek: het onterecht bevoordelen van de mens boven het dier. Hij wil dieren de status van rechtspersonen geven, omdat ook zij gevoelens hebben. "Zie dieren als burgers, en niet als hamburgers." Dat zal een enorme mentaliteitswijziging vragen, beseft ook Erkens.

"Maar wat is dan de volgende stap," vraagt Anne-Marie Vangeenberghe, woordvoerster van Boerenbond, zich af. "Dat we geen planten meer mogen kweken om op te eten, omdat die ook ervaringen hebben? Ik weet niet of we binnen een jaar of honderd naar onszelf zullen terugkijken als barbaren. Je moet alles in zijn tijdgeest zien. Het is fout om nu dingen te laten omdat we er over een eeuw misschien anders over denken. Wie weet breekt er tegen dan wel oorlog uit en kijken we op onszelf terug als mietjes."

"Er is maar één zekerheid: een mens moet eten," zegt Vangeenberghe. "Wat men in dit soort discussies altijd vergeet, is de ongelooflijk hoge voedingswaarde van vlees. Het is een onderdeel van een evenwichtig, gevarieerd eetpatroon. Ja, vegetariërs kunnen pillen slikken om de gemiste vitaminen op te nemen, maar dan eet ik liever vlees. Vlees van dieren die de sector zo diervriendelijk mogelijk behandelt. Maar voor ons blijven het nutsdieren, ze moeten produceren, opbrengen."