"Nieuw mestactieplan blijft symptoombestrijding"

In een reactie op de goedkeuring van het Mestdecreet door het Vlaams Parlement laten natuur- en milieuorganisaties Natuurpunt en Bond Beter Leefmilieu weten niet onder de indruk te zijn. Beide organisaties stellen vast dat onder druk van de Europese Commissie het mestactieplan verstrengd werd, maar betwijfelen dat de slechte waterkwaliteit in regio’s met intensieve veeteelt snel genoeg zal verbeteren. “Het echte debat gaat niet over hoe de mest moet weggewerkt worden, maar over hoeveel varkens Vlaanderen aankan”, zo klinkt het.

“Dit mestactieplan is dweilen met de kraan open: landbouwers krijgen strengere bemestingsregels maar ondertussen kan de veestapel blijven groeien. De druk op het vat wordt steeds groter”, valt Freek Verdonckt, landbouwexpert van Natuurpunt, met de deur in huis. Te veel fosfaten en nitraten in beken en rivieren drijven de kosten voor de productie van drinkwater fors op en zijn nefast voor bedreigde planten en dieren, en het nieuwe mestactieplan zou Vlaanderen in staat moeten stellen om deze vervuiling door landbouwactiviteit tot de Europese normen terug te brengen, zo redeneren de organisaties.

Maar of dat ook zal lukken, willen ze niet meteen geloven: “Het nieuwe voorstel bevat dan wel accenten die strenger zijn, de toepassing ervan zal heel complex zijn.” Meer concreet vrezen Natuurpunt en Bond Beter Leefmilieu dat door de complexiteit er niet alleen veel begeleiding nodig zal zijn, maar ook heel wat controle en handhaving om het actieprogramma effectief te laten werken. De milieubeweging vraagt dan ook dat de voortgang nauwgezet wordt opgevolgd zodat snel kan bijgestuurd worden wanneer nodig. “De landbouwsector heeft ondertussen al een hele weg afgelegd en in twee derde van Vlaanderen komt er stilaan licht aan het einde van de tunnel wat nitraat betreft”, zo erkennen beide.

Vooral het fosfaatluik baart de milieubeweging zorgen: “Europa heeft Vlaanderen hiervoor meermaals op de vingers getikt. De verscherpte fosfaatbemesting in MAP5 is daarom erg belangrijk, maar met ruimere bemestingsvrije buffers langsheen waterlopen had men meer winsten kunnen boeken.” De milieubeweging wil verder benadrukken dat op vele plaatsen in Vlaanderen de inspanningen van de landbouwsector beginnen te lonen. “Wat nu nodig is, is een consequent beleid voor die regio’s waar de veestapel het grootst is en waar de gewenste waterkwaliteit maar niet in zicht komt.”

Tot slot gaat de analyse van de milieubeweging naar de kern van de problematiek: de “frappante” correlatie tussen de hoeveelheid landbouwdieren en de slechte waterkwaliteit. “We zijn ondertussen gewend dat de meerderheidspartijen het debat over de veestapel niet willen aansnijden”, zegt Verdonckt. “Maar stellen dat een uitbreiding van de veestapel met mestverwerking tot een lagere milieudruk zou leiden, is werkelijk hallucinant. Mestverwerking heeft ook zijn beperkingen, en bovenal vergeet men de andere milieueffecten door te rekenen van een grotere veestapel. Zolang we in deze logica blijven steken, doen we aan symptoombestrijding.”

De landbouworganisaties lieten eerder verstaan dat Natuurpunt en Bond Beter Leefmilieu ten onrechte denken dat het nieuwe mestactieplan te licht uitvalt. “De milieubeweging doet alsof het nieuwe mestactieplan een lachertje is, maar het tegendeel is waar. Onder meer de fosfaatnormen en de kosten voor metingen van het nitraatresidu maken van MAP5 een zware dobber”, verklaarde Boerenbond. Het Algemeen Boerensyndicaat voegde daar nog aan toe dat de gebiedsgerichte aanpak niet te onderschatten is omdat de druk op individuele bedrijven hierdoor zak toenemen. "Ze kunnen zich niet meer wegsteken achter een generieke aanpak van het probleem." Ondertussen hebben ook de voorzitters van beide landbouworganisaties gereageerd op de goedkeuring van het Mestdecreet en de kritiek van de milieubeweging. Daar komen we in een afzonderlijk artikel op terug.