Landelijke Gilden gaat de Vlaamse dorpen versterken

In 2016 gaat Landelijke Gilden van start met een campagne rond dorpsontwikkeling. De plattelandsbeweging ziet voor zichzelf een rol weggelegd als katalysator van een dorpenbeleid. Waar stedenbeleid al een tijd in slaagt, ideeën en informatie samenbrengen, is er voor dorpen nog een heel gat in te vullen. De vraag naar informatie is groot: hoe lintbebouwing tegengaan, de lokale economie ondersteunen, ouderen en jongeren laten samenleven. En meer en meer: hoe kan iedereen meewerken aan oplossingen. Landelijke Gilden wil inwoners en beleidsmakers samenbrengen, informeren en aanzetten tot actie.

Tijdens een studiedag in Leuven kondigde Landelijke Gilden een campagne aan rond dorpenbeleid. Uit de verschillende acties spreekt de ambitie om Vlaamse dorpen nieuw leven in te blazen. “Dorpen worstelen met duurzaamheid en leefbaarheid”, zegt Karel Lhermitte, adviseur Plattelandsontwikkeling bij Landelijke Gilden. “Sommige dorpen verliezen inwoners en voorzieningen, waardoor de oudere bevolking kwetsbaar wordt. Andere staan onder druk door de grote vraag naar nieuwe woningen. Nog andere missen aantrekkelijkheid, wat investeerders afschrikt. Zo heeft elk dorp zijn kansen en uitdagingen. De samenwerking van de markt, de overheid én de inwoners kan daarin een rol spelen. Landelijke Gilden wil volop inzetten op die samenwerking.”

De website www.dorpenbeleid.be wordt de online hub voor alle praktijkvoorbeelden over dorpenbeleid. De voorbeelden komen uit binnen- en buitenland. De website richt zich tot (lokale) beleidsmakers en is een aanzet tot een volwaardig kenniscentrum. Onder de noemer ‘Plattelandsacademie’ zal Landelijke Gilden nog vaker studiedagen organiseren over het platteland en de levenskwaliteit van haar inwoners. Van mei tot oktober 2016 doet Landelijke Gilden met de ‘dorpentoer’ een roadshow door het Vlaamse platteland. In 50 dorpen organiseert een afdeling van Landelijke Gilden een popup-event én een enquête met de vraag wat inwoners zouden verbeteren aan hun dorp. Staan verder nog op de planning: ‘dorp in de kijker’ om een lokale gemeenschap een heel jaar te engageren, ‘dorpsdialoogavonden’ over lokale thema’s en ‘dorpsmaakwerk’ als participatietraject met gemeentebesturen en dorpsbewoners.

Voor Landelijke Gilden zijn dorpen agglomeraties van huizen, voorzieningen én mensen. De nabijheidslogica is inherent aan een dorp. Door lintbebouwing en verkavelingen buiten de dorpskern is het in Vlaanderen vaak onduidelijk waar een dorp begint en eindigt. Dat is niet alleen toe te schrijven aan de Vlaming die met het ideaalbeeld van de viergevelwoning met tuin op zoek gaat naar een eigen stek. Ook de wetgever – zie maar de gewestplannen – en de vergunningsverlener hebben boter op hun hoofd. Zo kunnen heel wat gemeentebesturen hun ongeduld om woonuitbreidingsgebieden aan te snijden nauwelijks bedwingen.

Begrijpelijk, aldus Karel Lhermitte, adviseur Plattelandsontwikkeling bij Landelijke Gilden: “Financieel is dit voor gemeenten vaak de enige weg om stijgende uitgaven te compenseren. Een gemeente haalt 50 procent van zijn budget op via opcentiemen, onroerende voorheffing, aanvullende personenbelasting en lokale belastingen. Dan komt er nog 35 procent via het gemeentefonds en 15 procent via eigen inkomsten. Plattelandsgemeenten hadden gehoopt dat het plattelandsfonds een substantiële verlichting zou betekenen, maar helaas. Het gevolg is dat de meeste gemeentebesturen blijven ijveren voor méér inwoners. Helaas gebeurt dat meestal via de klassieke verkaveling.” Dat het ook anders kan, wil Landelijke Gilden met de campagne dorpenbeleid duidelijk maken.

Door de opwaardering van de gemeenten als bestuursniveau ligt het niet voor de hand om ruimtelijke ordening en mobiliteit sterk aan elkaar te koppelen. Daarom suggeert Lhermite dat het mogelijk moet zijn om bepaalde beslissingen een niveautje hoger te nemen, zonder daarmee afbreuk te doen aan de lokale autonomie. In de regio’s Turnhout en Kortrijk zijn al goede ervaringen opgedaan met ‘streekdenken’. Een voorbeeld daarvan is overleg over gemeentegrenzen heen om de mobiliteit in de omgeving van een groot ziekenhuis te bevorderen.