Inperking beroepsrecht burger verontrust milieuadvocaat

Een binnenkort te stemmen decreet over ruimtelijke ordening lijkt de Vlaamse burger te reduceren tot een lastpost. Zo begint een vlammend opiniestuk in De Standaard van de hand van milieuadvocaat en UGent-onderzoeker Hendrik Schoukens. “De beroepsrechten van alle burgers worden ingeperkt. Dat belangt iedereen aan. Willen we niet allemaal onze leefomgeving vrijwaren tegen ondoordachte ruimtelijke ontwikkeling en ons zegje kunnen doen over de ruimtelijke inrichting van onze buurt? De regering neemt blijkbaar aan dat burgers alleen voor hun plezier naar de rechter stappen.”

De Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening waarover het Vlaams Parlement binnenkort moet stemmen, beoogt een verduurzaming van de ruimtelijke ordening in Vlaanderen. Milieuadvocaat Hendrik Schoukens lijkt er weinig vertrouwen in te hebben. In De Standaard schrijft hij: “Er schuilt meer dan één adder onder het gras. Het is onbegrijpelijk dat deze nieuwe plannen niet verplicht het voorwerp zijn van een strategische milieueffectenbeoordeling, een anomalie die Vlaanderen opnieuw op de kaart zet als ‘MER-fossiel’ binnen Europa. Het wekt ook verbazing dat men de bouwmogelijkheden in agrarische gebieden met landschappelijke waarde verder wil verruimen, in ons versnipperde Vlaamse landschap allicht een recept voor verdere verrommeling.”

Nog meer stoort hij zich aan een schijnbaar onschuldig artikeltje in de ‘Codex-trein’ dat de beroepsrechten van alle burgers inperkt. Onder het huidige systeem kan iedereen van wie de rechten worden aangetast door een bouwproject administratief beroep aantekenen tegen de vergunning. Indien dat beroep verworpen wordt, kun je bij de rechter terecht, die dan de wettigheid van de vergunning onderzoekt. Het nieuwe voorstel houdt in dat alleen burgers die bezwaar hebben ingediend tijdens het openbaar onderzoek over een vergunningsaanvraag dit nog kunnen doen. “Het inspraakrecht wordt op die manier een inspraakplicht”, schrijft Schoukens.

Deregulering, rechtszekerheid en een vrees voor nimby-reflexen zijn de codewoorden. De Gentse milieuadvocaat vindt niet dat de rechtszekerheid gebaat is met het decreetvoorstel: “Het Verdrag van Aarhus uit 1998 zet net in op een ruime toegang tot de rechter en effectieve inspraak. Het voorstel staat daar haaks op. Ook de Raad van State formuleerde deze kritiek. Dat niemand binnen de Vlaamse meerderheid struikelt over de manifeste strijdigheid van de Codex-trein met internationale milieuverplichtingen, zet te denken.”

Hij verwijst naar een rapport waarin de Europese Commissie aanstipte dat men de toegang tot de rechter in milieuzaken niet kan beperken tot personen die hebben deelgenomen aan de inspraakprocedures. De recente praktijk toont volgens Schoukens aan dat burgerparticipatie wel degelijk kan leiden tot tastbare resultaten voor het milieu. “Burgers nemen steeds meer de rol van ‘guardians of nature’ op zich, net omdat zij vaak beter het belang inzien van hun lokale biodiversiteit, erfgoed en leefkwaliteit.”