Goed geboerd? Ook het klimaat is u dankbaar!

Voor wie er nog aan zou twijfelen, ons klimaat warmt op en de landbouwsector ontsnapt niet aan de gevolgen. Dat maakten het KMI en onderzoeksinstelling VITO duidelijk tijdens een studiedag op Agriflanders. Traditioneel wordt de rundveehouderij met de vinger gewezen voor zijn hoge methaanuitstoot. In een klein plantje, klaver, schuilt volgens de Afdeling Duurzame Landbouwontwikkeling een deel van de oplossing.

Naast de gevoeligheid van de landbouw voor de klimaatverandering en de nood om zich hieraan zo goed als mogelijk aan te passen, heeft de Vlaamse land- en tuinbouwsector eveneens een verantwoordelijkheid om haar uitstoot aan broeikasgassen te reduceren. Dit dient echter op een voor de sector haalbare en betaalbare manier te gebeuren. Zo gaf Johan Verstrynge, afdelingshoofd Duurzame landbouwontwikkeling, het startsein voor de studiedag ‘Goed geboerd? Ook het klimaat is u dankbaar!’.

Volgens het Intergovernmental Panel on Climat Change (IPCC) is in de 20ste eeuw de temperatuur wereldwijd met gemiddeld 0,72 graden gestegen. "Maar in België was de temperatuurstijging veel groter, namelijk 1,12 graden", weet Hans Van de Vyver van het Koninklijk Meteorologisch Instituut (KMI). Uit de temperatuurmetingen in Ukkel blijkt dat die temperatuurstijging bij ons in de tweede helft van de jaren '90 is omgebogen naar een status quo.

Landbouwers hebben altijd al het hoofd moeten bieden aan extreme weersomstandigheden, maar droogte, hitte, wateroverlast, hagel en andere ongewenste weersfenomen dreigen door de klimaatverandering frequenter voor te komen. Dat zegt Anne Gobin, onderzoekster bij VITO. Niet alleen stijgt de temperatuur, maar er valt in ons land ook meer neerslag. En dan vooral in de winter en aan de kust. Dat hebben de landbouwers in de polders de voorbije maanden zeker zo ervaren.

Door hogere temperaturen versnelt de groei van landbouwgewassen, maar alles in acht genomen, dreigt de klimaatverandering negatief uit te draaien voor de landbouw. De oogstvariabiliteit neemt toe omdat oogsten vaker zullen mislukken als de frequentie van weersextremen toeneemt. VITO becijferde dat de gemiddelde oogstverliezen in Vlaanderen 22 tot 44 procent zullen bedragen voor aardappelen, 12 tot 30 procent voor suikerbieten, 29 procent voor gras, 25 en 27 procent voor korrel- en kuilmaïs.

Vooral zomergewassen schieten dus opbrengst in bij de klimaatverandering. Wintergranen zouden 6 à 7 procent winnen bij de temperatuurstijging maar 5 tot 12 procent verliezen door wateroverlast. Al deze berekeningen zijn gemaakt in een scenario dat de veredelaars geen vooruitgang boeken en er geen maatregelen genomen worden om de landbouw aan te passen aan het veranderende klimaat.

VITO ziet in de landbouwer de 'klimaatmanager' bij uitstek. Geert Rombouts van de Afdeling Duurzame Landbouwontwikkeling past dat begrip concreet toe op een rundveehouder. Door de penswerking van koeien wordt methaan uitgestoten, een belangrijk broeikasgas. Tegenover dit nadeel staat het voordeel dat deze herkauwers gras en maïs omzetten in hoogwaardige voedingsstoffen, met name melk en vlees. “En een Vlaamse koe doet dat een stuk efficiënter dan een koe uit bijvoorbeeld Ethopië”, weet Rombouts. Zij produceert 13 keer meer melk, stoot daarbij wel 3,3 keer zoveel methaan uit maar het saldo per liter melk is een vier keer lagere methaanuitstoot! “Intensief heeft het klimaat lief”, besluit Rombouts daaruit.

Bovendien is verbetering nog mogelijk. Dat kan bijvoorbeeld door de koolstofopslag in de bodem te vergroten of meer zelfvoorzienend te worden in eiwitrijke gewassen zodat minder soja-import nodig is. Gras dat voldoende stikstof toegediend kreeg, is de goedkoopste eiwitbron. Dat geldt bij uitstek voor een mengeling van gras met klaver of een andere vlinderbloemige. Bovendien slaat grasland meer koolstof op in de bodem dan akkerland, tot 600 kilo koolstof per jaar voor meerjarig grasland.

Ook het kunstmestgebruik moet naar omlaag omdat deze minerale meststoffen schaars zijn en hun productie energieverslindend is. Tot slot kan het gebruik van dierlijke mest nog geoptimaliseerd worden. “Het lijkt misschien niet zo, maar al de dierlijke mest die in Vlaanderen geproduceerd wordt, is een rijkdom.” Volgens melkveespecialist Eddy Decaesteker (Inagro) is een goed rantsoen aan veevoeders ook een zegen voor het klimaat. “Een rantsoen moet in evenwicht zijn en goed opgenomen worden door de koeien. Een rantsoen dat niet smakelijk is, zorgt voor verlies voor de boer en voor het klimaat. In dat opzicht is het onder meer belangrijk om broei in de gras- of maïskuil te voorkomen.”

Voor de andere deelsectoren geldt evenzeer dat ‘goed boeren’ hand in hand gaat met klimaatwinst. In de brochure ‘Goed geboerd? Ook het klimaat is u dankbaar!’ focust de Vlaamse landbouwadministratie daarom op goede land- en tuinbouwpraktijken die economisch interessant zijn én een positieve impact hebben op het klimaat. Al is Rombouts zo eerlijk om toe te geven dat de overheid soms gas geeft met de handrem op. Zowel de mestwetgeving (geen grasklaver mogelijk bij derogatie) als de Europese regeling inzake permanent grasland (boer scheurt grasland veiligheidshalve na vier jaar om hieraan te ontsnappen) werken contraproductief, althans voor het klimaat.

De nieuwe themabrochure bevat drie onderdelen: eerst de bijdrage van landbouw aan de klimaatverandering, vervolgens het effect van klimaatverandering op landbouw en tot slot hetgeen de landbouwer kan doen om meer klimaatvriendelijk te werken. In de brochure komen heel wat praktijkvoorbeelden aan bod die ook op de studienamiddag toegelicht werden. “Tegen 2050 moeten we negen miljard mensen van voedsel voorzien, op een duurzame en klimaatvriendelijke manier”, besluit afdelingshoofd Verstrynge. “De studiedag en de vele praktijkvoorbeelden tonen echter aan dat we de uitdaging positief kunnen aanpakken en er iets kunnen aan doen.”

Meer info: Themabrochure 'Goed geboerd? Ook het klimaat is u dankbaar!'