EU voert strijd tegen resistente bacteriën op

Op de Europese antibioticadag (18 november) zette de Commissie in de verf dat zij antimicrobiële resistentie bij mens en dier heel ernstig neemt. Vijftien nieuwe onderzoeksprojecten worden voor 91 miljoen euro gefinancierd door de EU en er komen geharmoniseerde regels voor de verzameling van resistentiegegevens bij dieren en in voedsel. Verder geeft de Commissie een stand van zaken van het actieplan dat in 2011 ontrold werd.

Sinds 2009 daalt het antibioticagebruik bij de mens, zo blijkt uit onderzoek dat door de Europese Commissie gepubliceerd werd. Dit positieve nieuws wordt echter overschaduwd door gegevens van het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC). Daaruit blijkt dat Europa een opvallende toename kent van multiresistente gramnegatieve bacteriën die resistent zijn tegen laatstelijnantibiotica bij zorginfecties. "Dat zijn bacteriën die in de darm van mens en dier voorkomen. Eigenlijk kunnen die geen kwaad, maar ze kunnen wel blaasontstekingen, of bloed- en mondinfecties veroorzaken", verduidelijkt Herman Goossens, professor microbiologie aan de Universiteit Antwerpen, in De Standaard.

Enkele jaren geleden kwam er volgens professor Goossens totaal geen resistentie bij die bacteriën voor, terwijl resistentie tegen de laatstelijnsantibiotica nu wel voorkomt. "Dat zijn antibiotica die erg toxisch zijn, die we daarom al 40 jaar in de kast hebben gehouden, maar nu wel moeten gebruiken omdat we niet anders meer kunnen. In België neemt de resistentie met enkele procenten toe, maar in een aantal Zuid-Europese landen, vooral Griekenland, gaat het om tientallen procenten."

De Commissie voert daarom de strijd tegen antimicrobiële resistentie op, onder andere door nieuwe onderzoeken te financieren. Zo gaat men op zoek naar nanotechnologieën voor de ontwikkeling van nieuwe antimicrobiële geneesmiddelen. "Onderzoek en innovatie zijn essentieel om antimicrobiële resistentie te bestrijden", verantwoordt EU-commissaris Máire Geoghegan-Quinn de investering.

Sinds 1998 trok de EU ongeveer 800 miljoen euro uit voor onderzoek, waarvan 522 miljoen euro sedert 2007. Gelet op het kostenplaatje van de resistentieproblematiek is dat zeker niet overdreven: elk jaren sterven 25.000 Europeanen omdat antibiotica niet meer werken en kost het de gezondheidszorg 1,5 miljard euro.

In 2011 ging een actieplan van start dat verdere verspreiding van antimicrobiële resistentie moet voorkomen. De Europese Commissie is zelf tevreden met de "aanzienlijke" vooruitgang die er is geboekt. In de diergeneeskunde is er volgens haar sprake van een versterking van het toezicht op antibioticagebruik en -resistentie.

Een deze week bekendgemaakt Commissiebesluit bevat regels inzake de geharmoniseerde verzameling van gegevens over antimicrobiële resistentie bij dieren en in voedsel. Dit is van belang voor de vergelijkbaarheid van de gegevens van de lidstaten en voor de evaluatie van de genomen maatregelen. De Commissie herziet momenteel de rechtsinstrumenten ter bestrijding van de resistentie door diergeneeskundig gebruik van antibiotica.

In ons land onderzoekt het Voedselagentschap of het een registratiesysteem kan uitwerken dat het voorschrijfgedrag van dierenartsen en het individueel gebruik op veebedrijven kan traceren. Professor Jeroen Dewulf (UGent), voorzitter van het kenniscentrum AMCRA, vindt die registratie "de hoeksteen van het beleid" om het probleem in te dijken. "Als we de grootgebruikers kunnen identificeren, kunnen we hen daarop aanspreken. Landen die zo'n registratie hebben - Nederland, Denemarken - zien een scherpe daling", zegt hij in de krant.

De minister van Volksgezondheid, Laurette Onkelinx, heft begin volgend jaar een taks op antibiotica van 1,75 euro per kilogram. Er worden jaarlijks ongeveer 300.000 kilogram verkocht. "Een goed idee", volgens Dewulf, "op voorwaarde dat de opbrengst wordt gebruikt om een goed registratiesysteem op te zetten." Vleeskippenhouder Eric Van Meervenne uit Merchtem vindt het veeleer een verdoken belasting en gelooft meer in sensibilisering.