"EPA's verlossen Afrika van bedelaarsstatuut"

Er resten de Afrikaanse landen nog enkele dagen om ‘economische partnerschapsakkoorden’ (EPA’s) te sluiten met de Europese Unie. Sommige landen hebben al een EPA getekend, al dan niet met tegenzin. Anderen twijfelen nog. "EPA’s kunnen Afrika nochtans helpen van het bedelaarsstatuut af te raken", schrijft journalist Dirk De Wilde in een opiniestuk in De Tijd. De jongste maanden heeft de derdewereldbeweging zich uit vrees voor het lot van arme boeren met hand en tand verzet tegen de handelsakkoorden.

Moet je optimistisch of pessimistisch zijn over de toekomst van Afrika? Het antwoord is niet zo eenvoudig te formuleren. Sinds enkele jaren is er economische groei in zowat alle landen van het continent. Maar gezien het absolute economische niveau van het continent is een groei van 5 à 6 procent niet zo uitmuntend. Bovendien is er het conjuncturele element van de hoge prijzen voor energie en grondstoffen. Maar er is beterschap, meent De Wilde. Diverse regimes nemen het heft in handen en voeren hervormingen door. Schuchtere pogingen tot regionale samenwerking zien het daglicht.

Volgens de journalist trekt de polemiek rond de EPA's dit alles opnieuw in twijfel. De akkoorden tussen Europa en de ACP-landen moeten de handel tussen die landen en de Europese Unie regelen, en moeten tegelijkertijd de handel tussen die landen onderling organiseren. Wegens de structurele zwakte van de meeste van die landen werd in omkaderingsmaatregelen voorzien. Europa belooft de ACP-landen dat hun goederen zonder invoerheffingen of quota ingevoerd mogen worden in de EU. De ACS-landen zelf moeten hun tarieven geleidelijk afbouwen en mogen ze behouden voor cruciale goederen. Zo kunnen ze hun boeren voor een reeks producten beschermen tegen de import van gesubsidieerde EU-landbouwproducten.

Volgens de Afrikaanse landen en Europese ngo's gaat Europa veel te snel en wordt de ontwikkelingslanden een onhoudbaar liberaliseringsritme opgelegd. Men erkent de voordelen van vrijhandel, maar vraagt toch een reeks uitzonderingen en overgangsmaatregelen. "Een deel van die kritiek is terecht, maar wellicht een nog groter deel duidt aan dat velen in Afrika vastgeklampt blijven aan het statuut van bedelaar. Vergelijk het met de Walen die vrezen zich niet langer te kunnen laven aan de Vlaamse centen", aldus De Wilde.

De origine van de EPA's is niet te vinden in Europa of Afrika. De EPA's zijn op poten gezet omdat Latijns-Amerikaanse ontwikkelingslanden het niet namen dat ACP-landen een voorkeursbehandeling kregen van Europa en zij niet. Latijns-Amerikaanse producenten van suiker of bananen verwijten de oude Cotonou- en Lomé-afspraken oneerlijke concurrentie. De regels van de WTO geven hen daarin gelijk. De voornaamste regel in de Wereldhandelsorganisatie is dat alle lidstaten gelijk behandeld worden door elkaar. Als Europa Afrikaanse bananen tegen goedkoop tarief binnenlaat, moet het ook de Latijns-Amerikaanse bananen aan dat tarief binnenlaten.

De uitzondering die Europa toeliet de ACP-landen preferentieel te behandelen, werd eind jaren negentig geschrapt. Nu kunnen enkel nog voordelen worden toegekend op objectieve criteria, bijvoorbeeld ten gunste van de allerarmste landen, de zogenaamde MOL's. De EPA's zijn daarom de overgangsfase tussen de voorkeursbehandeling uit het verleden en de gelijke behandeling van de toekomst.

Moet Afrika het betreuren dat de voorkeursbehandeling geschrapt wordt? Valentine Rugwabiza, adjunct-directeur-generaal van de WTO en van Rwandese afkomst, vindt alvast van niet. "De ervaring heeft geleerd dat preferentiële behandeling in de praktijk maar zeer beperkte voordelen oplevert. Handelspreferenties zijn best tijdelijk, zodat duidelijk is dat ze als springplank moeten dienen. Door de liberalisering van de wereldhandel brokkelt het voordeel van een preferentieel tarief sowieso af", luidt het.

"Uiteraard zijn vele Afrikaanse boeren en bedrijven niet in staat op gelijke voet te concurreren met Europese bedrijven, laat staan met goedkope Chinese producten. Dat mag echter niet betekenen dat de bescherming dan maar moet blijven bestaan. Geen enkel land is ooit rijk geworden door zich af te sluiten van de rest van de wereld", stelt De Wilde, die benadrukt dat hij Afrika niet voor de leeuwen wil gooien. "Handel is een zeer goed middel tot welvaart, maar dit moet wel begeleid en omkaderd worden".

De recepten die veel kunnen opleveren, liggen volgens de journalist klaar. "De internationale economische instellingen hebben intussen heel wat ervaring met 'economieën in transitie'. Het liberaliseren van de handel en de economie is een van de middelen, daarnaast moet een beleid gebouwd worden met begeleidingsmaatregelen, maatregelen om de Afrikaanse economie sterker en dus concurentiëler te maken".(KS)