Champignontelers kampen met groot gebrek aan arbeidskrachten
nieuwsDe eindejaarsperiode geldt traditioneel als absoluut hoogseizoen voor de Vlaamse champignontelers omdat de vraag naar paddenstoelen dan boomt. Doordat juist de buitenlandse arbeidskrachten op dat moment huiswaarts keren, kunnen bedrijven het potentieel niet altijd benutten. Tekort aan arbeidskrachten en gestegen grondstofkosten zijn op dit moment de structurele uitdagingen van de champignonsector die de laatste jaren stabiliseert na een flinke terugval in de afgelopen decennia.
Het aantal champignontelers in Vlaanderen is de laatste decennia sterk afgenomen. Waar onze regio dertig jaar geleden nog 137 telers telde, zijn er naar schatting nog zo'n 30 over. De teelt concentreert zich in West-Vlaanderen en Limburg. Behalve telers van witte en kastanjechampignons zijn er nog een aantal bedrijven dat zich toelegt op oesterzwammen en exotische paddenstoelensoorten, maar dit aantal is beperkt.
Alhoewel er sprake was van een schaalvergroting in de sector, is ook de productie afgenomen. Waar de productie in 1996 nog 45.000 ton champignons betrof, was dit teruggezakt tot 28.000 ton enkele jaren geleden. Deze terugval in de sector, die ook in Nederland geconstateerd werd, kan verklaard worden door de opkomst van Polen als productieland dat sterk groeide en zo'n 270.000 ton champignons op jaarbasis produceert (gegevens van 2017).
Stabilisatie van de productie
Inmiddels lijkt de achteruitgang in Vlaanderen gestopt en stabiliseert de productie, aldus Nancy Pyck van het proefcentrum paddenstoelenteelt van Inagro. Zij vertelt dat de sector evenwel voor een aantal nieuwe uitdagingen staat. “Twee grote problemen op het moment zijn de sterk gestegen grondstofkosten en de krapte op de arbeidsmarkt.” De sector werkt traditioneel veel met Poolse arbeiders en door economische groei in het Slavisch land is het steeds moeilijker er mensen te vinden.
Deze problemen worden beaamd door Suzy Vos die samen met haar broer champignonkwekerij Vos Champignons uit Tongeren runt. Het bedrijf dat in 1970 door haar vader werd opgericht, legt zich toe op de productie van witte champignons. De afhankelijkheid van buitenlandse arbeiders wordt tijdens de feestdagen nog eens benadrukt. “Wij werken met Poolse werknemers, maar velen willen tijdens de feestdagen naar huis”, vertelt Vos.
Helft arbeiders vertrekt ondanks piek met verlof
Volgende week zullen 8 van de 20 werknemers van Vos Champignons huiswaarts keren en zal de plukkracht op het bedrijf sterk afnemen. Dit komt op een uiterst ongelegen moment. Juist tijdens de feestdagen kent de vraag naar champignons, die in de zomer sterk zakt, een enorme piek. Deze contradictie wordt ook gevoeld bij andere bedrijven in de sector. Het aanbod van paddenstoelen zal rond de feestdagen lager liggen dan de vraag. “Niets aan te doen. We kunnen niet meer plukken dan we handen hebben”, becommentarieert Suzy Vos. Zij vertelt dat de champignontelers zware jaren gekend hebben. “Op dit moment is het wel wat beter.”
Momenteel kampt de sector ook met stijgende grondstofkosten, een ontwikkelingen die ook in andere land- en tuinbouwsectoren gevoeld wordt. Ondanks deze problemen heeft de champignonteelt volgens experts zeker toekomst in België, ook omdat de vraag naar lokaal geteelde producten toeneemt. Bovendien kan het proefcentrum paddenstoelenteelt van Inagro een rol spelen bij de ontwikkeling van de sector. Volgend jaar wordt er bijvoorbeeld samen met het VITO een onderzoek gestart naar de inzet van paddenstoelenvoetjes, die onverkoopbaar zijn omdat ze met aarde vervuild zijn, als bron voor chitine.
Grondstof voor chitine
“Chitine, dat in de cosmetica en de farmacie gebruikt wordt, is nu vaak van dierlijke oorsprong en komt van bijvoorbeeld de harde skeletten van insecten en garnalen”, vertelt Nancy Pyck. Het is bekend dat paddenstoelen ook een bron van chitine zijn en met dit door Vlaanderen gefinancierde onderzoek wordt er gekeken of dit een valorisatiemodel kan zijn voor de telers en op die manier extra geld kan opleveren.
Hiermee zou de circulariteit van de teelt nog verder toenemen, aldus Pyck die benadrukt dat de paddenstoelenteelt traditioneel gekenmerkt wordt door een hoge mate van circulariteit. “Er wordt gekweekt op reststromen uit andere sectoren.” Met een onderzoekscentrum verkeert de Vlaamse sector overigens in een luxepositie, een dergelijke infrastructuur bestaat namelijk niet in onze buurlanden. Behalve onderzoek organiseert het proefcentrum ook informatie- en studiemomenten voor de Vlaamse telers.
Bron: Eigen berichtgeving
