Eerste kweekvleesboerderij opent deuren in Nederland: boer hoopt op alternatief verdienmodel

In een houten bijgebouw van een melkveebedrijf in de Zuid-Hollandse gemeente Schipluiden staat een compacte bioreactor van nog geen anderhalve meter lang. Hier worden dierlijke stamcellen gevoed met groeifactoren, vetten, aminozuren, suikers en zouten. Waarna onder de juiste omstandigheden celdeling plaatsvindt. Zodra het weefsel de gewenste massa heeft bereikt, wordt het geoogst en verwerkt tot een voedingsmiddel.

“De smaak verschilt niet van die van een gewone hamburger, alleen hoef je er geen koeien voor te doden”, vertelt de Limburgse vleesveehouder Leon Moonen. Hij heeft al kweekvlees geproefd en had lange tijd de ambitie om de eerste kweekvleesboer van Nederland te worden. De voorbije jaren leverde hij biopten van verschillende rundveerassen aan Mosa Meat, een Nederlands bedrijf dat kweekvlees ontwikkelt.

Hoewel Moonen nog steeds kweekvlees wil produceren, zal hij niet meer de eerste zijn. Die eer is weggelegd voor Corné van Leeuwen, melkveehouder met een kaasmakerij in het Zuid-Hollandse Schipluiden. Op zijn bedrijf vond vorige week de officiële opening plaats van de eerste kweekvleesboerderij ter wereld.

Nederlandse pionier sinds jaren tachtig

Respect Farmers is de drijvende kracht achter het project, dat financiering kreeg van de provincie Zuid-Holland. Deze organisatie specialiseert zich in de ontwikkeling van kweekvlees en wordt geleid door Ira van Eelen. Haar vader, Willem van Eelen, staat te boek als de grondlegger van kweekvlees en promootte het concept al in de jaren tachtig.

Volgens Van Eelen was kweekvlees een antwoord op de stijgende vraag naar vlees als gevolg van de groeiende wereldbevolking. Daarnaast zag hij het als een dier-, milieu- en klimaatvriendelijk alternatief voor de vleesveehouderij. “In de bioreactor verloopt de productie efficiënter dan in het lichaam van een koe, met minder landgebruik en een lager waterverbruik. Bovendien hoeven er geen dieren geslacht te worden”, klinkt het.

Toch bestaat er, ook binnen de landbouwsector, veel scepsis over kweekvlees. “Velen beschouwen het als kunstvlees: vlees dat in een laboratorium wordt gekweekt”, aldus Van Eelen. Zij erkent dat het in de praktijk vaak in laboratoriumachtige omgevingen wordt geproduceerd. De organisatie schat dat er wereldwijd ongeveer 120 kweekvleesstart-ups bestaan.

Beter imago door productie op boerderij

Door de productie naar de boerderij te verplaatsen, hopen de initiatiefnemers het imago van kweekvlees te verbeteren. “We moeten af van het label ‘kunstvlees’. ‘Slachtvrij vlees’ is een betere benaming”, aldus Van Eelen. Zij stelt bovendien dat boeren bij uitstek geschikt zijn om de productie voor hun rekening te nemen. “Boeren zijn al eeuwenlang de producenten van ons voedsel.”

In een reactie op de sceptici benadrukt Van Eelen dat de productie van kweekvlees een natuurlijk proces is. “De cellen groeien zoals dat ook in een dierlijk lichaam gebeurt, maar dan buiten het dier.” Daarnaast wijst zij erop dat veel andere voedingsmiddelen eveneens het resultaat zijn van de verwerking van natuurlijke grondstoffen door mensen. “Neem kaas en bier. Ook die komen in de natuur niet voor, maar zijn het gevolg van menselijke handelingen.”

Alternatief verdienmodel voor boeren

Dat niet alleen dierenrechtenorganisaties en klimaatactivisten potentieel zien in kweekvlees, blijkt ook uit de betrokkenheid van de melkveehouder die zich de komende jaren zal bekwamen in de productie ervan. Corné van Leeuwen hoopt het te kunnen ontwikkelen tot een rendabele nevenactiviteit op de boerderij. Het melkveebedrijf ligt ingeklemd tussen verschillende Nederlandse steden, waardoor mogelijkheden tot schaalvergroting van de melkveehouderij uitgesloten zijn.

Volgens hem mag je kweekvlees niet zien als een concurrent van gangbaar vlees. “Gezien de groeiende wereldbevolking lijkt het onmogelijk om uitsluitend met de gangbare veehouderij en het beschikbare landbouwareaal te voorzien in de toenemende vraag.” Hij ziet kweekvlees daarom vooral als een aanvulling op het bestaande aanbod. “Naast gangbaar vlees en vleesvervangers zal het eerder als een extra optie in de winkelschappen komen te liggen.”

Waar voedingsbedrijven kweekvlees momenteel aankopen en verwerkten tot een eindproduct, hoopt Van Leeuwen op termijn zelf een kant-en-klaar product te ontwikkelen, vergelijkbaar met zijn boerderijkaas. “Ook daarin gaan wij hem ondersteunen”, vertelt Ira van Eelen, die ook voordelen ziet voor het imago van kweekvlees. “Door op de boerderij te kweken, te verwerken en te verkopen, wordt de keten verkort en dat komt het consumentenvertrouwen ten goede.