Floreert landbouwhandel ondanks of dankzij de crisis?

Landbouwcommissaris Phil Hogan zou weinig voeling met de praktijk hebben omdat hij de ernst van de crisis in land- en tuinbouw een tijdlang niet erkende. Ook nu weer krijgt de Europese Commissie kritiek omdat de interventie van groenten en fruit weliswaar voortgezet wordt, maar in afgeslankte vorm. De Europese ambtenaren verschuilen zich achter de export die weer springlevend is na het Rusland-debacle. Afgaand op het maandelijke rapport over de landbouwhandel zou je hen inderdaad geen ongelijk geven. In april steeg het overschot op de handelsbalans naar een recordwaarde van anderhalf miljard euro. Tussen april 2015 en april 2016 steeg de export van de agrovoedingsindustrie met 2,8 procent tot 129 miljard euro. Vooral China (+29%) won aan belang als afzetmarkt.

Wie een blik werpt op de maandelijkse rapportering over de landbouwhandel begrijpt beter waarom de Europese ambtenaren in Brussel soms moeilijk te overtuigen zijn van de ernst van de crisis in land- en tuinbouw. Al plaatsen we daar meteen een kanttekening bij. Boerenbond drukte staatssecretaris voor Buitenlandse Handel Pieter De Crem niet voor niets recent nog op het hart dat exportvolumes geen goede maatstaaf zijn voor de landbouwconjunctuur. Grote volumes landbouwproducten kunnen immers verscheept worden aan ondermaatse prijzen.

Net die lage prijzen zorgen er mee voor dat de Europese land- en tuinbouwproducten momenteel zo geliefd zijn in het buitenland. In een jaar tijd is de Europese landbouwhandelsbalans een pak fraaier gaan ogen door de toenemende export. Het overschot dat in april 2015 één miljard euro bedroeg, is ondertussen met 500 miljoen euro aangegroeid. In diezelfde maand april, de laatste waarvoor cijfers beschikbaar zijn, realiseerden exporteurs van landbouw- en voedingsproducten 11 miljard euro omzet. Vooral in China vonden zij meer klanten want deze verre afzetmarkt groeide in een jaar tijd met 29 procent.

Ongeveer vijf procent van de totale exportwaarde wordt gerealiseerd met varkensvlees. Geen enkel ander landbouwproduct zag zijn exportwaarde in april zo sterk stijgen (+68%) als varkensvlees. Sinds Poetin en co het Europees varkensvlees niet meer lusten, heeft de vleesindustrie zijn pijlen gericht op Aziatische landen zoals China en de Filippijnen. Dat waren al groeimarkten voor de Russische boycot die intrad in de zomer van 2014. Daarna hebben ze in snel tempo aan belang gewonnen. Van mei 2015 tot april 2016 viel er voor exporteurs 2,4 miljard euro meer te rapen in China dan dezelfde periode het jaar voordien. Enkel de afzet in de Verenigde Staten groeide in absolute cijfers sterker, namelijk met 2,5 miljard euro (+14%).

Ondanks het handelsembargo worden er nog zaken gedaan met de Russen voor bepaalde producten. De export naar Rusland blijft wel aan belang verliezen en vertegenwoordigde in de laatste 12 maanden waarvoor cijfers beschikbaar zijn een waarde van 5,5 miljard euro. Vergeleken met de periode mei 2014 tot en met maart 2015 ging er exact een jaar later een kwart van de export verloren. In de referentieperiode zitten nog drie maanden vervat van voor de boycot, wat de cijfers verklaart.

Europese agrovoedingsproducten die meer kopers vonden in het buitenland zijn wijn (+5% exportwaarde in een jaar tijd), varkensvlees (+15%), sterke dranken (+5%) en levende dieren (+25%). In absolute cijfers minder belangrijk maar wel groeiers zijn sojabonen, eieren en boter. De opmars van varkensvlees in de exportstatistieken is opmerkelijk in de wetenschap dat met Rusland een grote én nabije afzetmarkt verloren ging. Veel hoop op een hervatting van de export mag de vleesindustrie niet koesteren want een eventuele opschorting van de handelsboycot verandert niets aan het fytosanitaire embargo sedert februari 2014. De Russen sloten toen de grens voor varkensvlees, officieel omdat Oost-Europa de Afrikaanse varkenspest bij everzwijnen niet onder controle kreeg. In 2013 kochten de Russen nog een kwart van al het Europees varkensvlees bestemd voor export.

Veel van zijn pluimen heeft de export van varkensvlees door het politieke steekspel met Rusland ogenschijnlijk niet verloren. Nog altijd is er zowat zes miljard euro op jaarbasis mee verdiend. De belangrijkste kopers situeren zich nu in China, Japan, Hong Kong, de Fillipijnen en Zuid-Korea. Meer dan de helft van de Europese varkensvleesexport naar China bestaat uit varkensvet. Ook bevroren karkasdelen zoals orgaanvlees en buikspek verhuist naar ginder. Momenteel kunnen Europese slachthuizen door de lage varkensprijzen concurreren met Brazilië en de Verenigde Staten. Vanuit China groeit de vraag, niet alleen doordat de bevolking meer varkensvlees consumeert maar ook door het decimeren van de kleinschalige varkensvleesproductie. Veel kleine boeren houden het voor bekeken vanwege het strenger worden van de milieuwetgeving.

Meer info: EU agri-food trade