"Landbouwers mogen geen calimero's zijn"

Met een feestzitting heeft Boerenbond vrijdag afscheid genomen van ondervoorzitter Walter Vandepitte, die de pensioengerechtigde leeftijd bereikt heeft. Vanaf 1 mei wordt zijn job overgenomen door Piet Vanthemsche. De man die voor onrust zorgde bij de boeren met zjin aanpak van de varkens- en vogelpest moet nu hun belangen verdedigen. "Ik weiger mee te gaan in het negatieve zelfbeeld van de boer. De landbouwers mogen geen calimero's zijn", zegt hij in een interview met De Tijd.

In 2004 werd Vanthemsche verkozen tot Overheidsmanager van het Jaar. In totaal heeft hij twintig jaar voor de overheid gewerkt. "Dan ken je op den duur de gevoeligheden. Soms voel ik me een deejay die geleerd heeft wanneer hij op welk knopje moet drukken". Directe communicatie is altijd één van zijn stokpaardjes geweest. Die filosofie heeft Vanthemsche ook toegepast als overgangspaus van het Geneesmiddelenagentschap: "De eerste keer dat ik aan een van de diensthoofden uitlegde wat ik van hem en zijn managementstijl dacht, is die mens een halve dag ziek geweest. In sommige overheidsdiensten is men het blijkbaar nog altijd niet gewoon dat de zaken direct uitgesproken worden".

Volgens Vanthemsche heeft het kleinere Geneesmiddelenagentschap een grotere impact op de volksgezondheid dan het Voedselagentschap. "Ons voedsel is immers zeer veilig, de incidenten zijn beperkt", luidt het. Of de bioscoopdocumentaire 'The Daily Bread' hem niet op andere gedachten brengt? "De westerling is het contact met de basisgrondstoffen verloren. Iedereen heeft thuis een prachtige keuken, maar er is nog nooit zo weinig gekookt. De boerenmarkt van Gaasbeek wordt onder de voeten gelopen door Brusselaars die er groenten, fruit en hoevekaas kopen, waarna ze stoppen aan de Cora en twee winkelkarren volladen voor de rest van de week".

De reclame bevordert bovendien een nostalgisch beeld over de voedselproductie. Zoals de tv-spot over de spaghettisaus die bereid wordt door in het zwart geklede, tandloze oma's die in grote potten roeren. "Maar in werkelijkheid wordt die saus gemaakt in een immense fabriek, met gesloten leidingen, waar je geen oma's in het zwart tegenkomt. Integendeel, zonder witte jas en klinisch hoedje op het hoofd kom je er niet in. Films zoals The Daily Bread wijzen ons met de neus op een realiteit die we niet kennen of niet willen kennen", aldus Vanthemsche.

De voormalige baas van het Voedselagentschap twijfelt er niet aan dat onze voeding vandaag veel gezonder is dan in het verleden. "Als we de melk van de jaren zestig zouden testen met de huidige meetinstrumenten, dan zou zestig procent van de melk niet verkocht mogen worden. Met cijfers kan je bewijzen dat ons voedsel vandaag veel veiliger is. En ik ben ervan overtuigd dat het ook gezonder is".

Niet alleen de kwaliteit van de voeding is de voorbije decennia veranderd, ook de kwantiteit. Vijftig jaar geleden zat de landbouw in een vraagmarkt, vandaag is het een aanbodmarkt. En de macht in de keten is verschoven naar de retailsector die met zijn aankoopcentrales een monolithische machtspositie verworven heeft in de agrovoedingsketen. Die macht ondergaan zowel de landbouwers als de voedingsindustrie. Maar Vanthemsche relativeert ook: "Alles heeft natuurlijk zijn prijs. Wie op de boerenmarkt van Gaasbeek koopt, betaalt het dubbele van de gangbare marktprijzen. Maar vraag de voedingsindustrie niet om in hun bereide maaltijden Belgische kippen te verwerken in plaats van Braziliaanse. De Braziliaanse kippen zijn meer dan de helft goedkoper en de consument weet toch niet wat erin zit".

De vraag of de Europese landbouwsubsidies nog lang houdbaar zijn, draait Vanthemsche handig om: "Voor de bestrijding van vogelgriep zijn in Europa alle instrumenten voorhanden. Maar er bestaat geen enkel Europees instrument om een wereldwijde grieppandemie bij de mens te bestrijden. Geef toe, dat is toch niet normaal?" Om zijn job als belangenverdediger zo goed mogelijk uit te oefenen, maakt Vanthemsche op dit ogenblik een sterkte-zwakteanalyse van zichzelf. Maar bij Boerenbond kunnen ze op beide oren slapen. "Mijn track record bewijst dat ik altijd rijd voor de organisatie waarvoor ik werk, en dat ik geen cadeaus aan anderen geef".

Vanthemsche vreest niet in een gesloten sector terecht te komen. "Denkt u dat de chemiesector zo'n open sector is? Na het dioxine-incident van vorig jaar denk ik daar heus wel anders over". Zijn relatie met de landbouwers is naar eigen zeggen behoorlijk goed. "Zowel tijdens de varkenspest in 1994 en 1997 als bij de vogelgriep in 2003 ben ik altijd zelf de overheidsbeslissingen gaan uitleggen. Dat hebben de boeren sterk geapprecieerd: dat je zelf het vuile werk doet. Weinig overheidsmanagers doen dat".

Of hij zichzelf al op kop ziet lopen van boerenbetogingen? Vanthemsche: "Alles wat je kan regelen zonder te betogen, is gewonnen. Maar als het geval zich voordoet, waarom niet? Ik heb al verschillende keren betoogd, hoor. Tegen de invoering van de legerdienst op 18 jaar, tegen de verhoging van het inschrijvingsgeld aan de universiteit van Gent en tegen de kernraketten in België. Neen, aan ambtenarenbetogingen heb ik nog nooit meegedaan (lacht)".