De sojaboon door de wereldgeschiedenis: globalisering, grenzen en de ontwikkeling van een planetair product
ICAG-seminarie maandag 23 maart 2026 | 12u30 - 13u30
Deze lezing schetst de wereldwijde geschiedenis van de sojaboon als lens waardoor de dynamiek van de globalisering van de agrofoodsector kan worden verkend. Van zijn oorsprong als boerenvoedsel in het oude China tot zijn huidige positie als 's werelds meest gecultiveerde biotechnologische gewas, is de sojaboon voortdurend van betekenis, gebruik en geografie veranderd. Tegenwoordig vormen verwerkte sojabonen de grootste bron van eiwitrijk veevoer en de op één na grootste bron van plantaardige olie wereldwijd, een bewijs van zowel hun centrale rol als hun tegenstrijdigheden. De wereldwijde uitbreiding van de sojateelt is nauw verweven met de toename van de vleesconsumptie, wat leidt tot ontbossing, verlies aan biodiversiteit en de uitstoot van broeikasgassen, en draagt bij aan een voedselsysteem dat tegelijkertijd wordt gekenmerkt door obesitas, honger en ondervoeding.
Deze presentatie, ontwikkeld in samenwerking met een transdisciplinair onderzoeksteam en gebaseerd op een wereldhistorische benadering, onderzoekt de langetermijnprocessen die de huidige wereldwijde configuratie van sojaproductie, -handel en -consumptie hebben gevormd. Door de sojaboon te plaatsen binnen opeenvolgende historische regimes van landbouw, handel en wetenschap, worden de onderling verbonden sociaal-ecologische transformaties belicht die ten grondslag liggen aan onze huidige voedselorde en worden alternatieve trajecten voor sojaproductie en -gebruik hersteld die in de loop der tijd verloren zijn gegaan.
In lijn met de conceptualisering van de planeet als één enkele, historisch verweven entiteit in de wereldgeschiedenis, reflecteert de presentatie op hoe zowel verschuivingen als continuïteiten in de longue durée van de sojaboon ons helpen de historische, huidige en toekomstige paden van het wereldwijde agrofoodsysteem te begrijpen.
Matilda Baraibar Norberg is universitair hoofddocent economische geschiedenis en hoofddocent milieuwetenschappen en mondiale ontwikkeling. Ze is tevens vakcoördinator voor milieuwetenschappen. Haar onderzoek hanteert een historisch geïnformeerde politiek-economische benadering van mondiale ontwikkeling, met een specifieke focus op de productie, handel en consumptie van agrovoeding. Ze onderzoekt hoe agrarische veranderingen, technologische verschuivingen en institutionele arrangementen zich verschillend ontvouwen in verschillende regio's en historische perioden.
Een van haar recente publicaties is "The Soybean through World History: Lessons for Sustainable Food Systems" (Routledge, 2023). Dit boek onderzoekt de veranderende rollen en functies van soja in de wereldgeschiedenis, van het gebruik als voedselgewas in het oude China tot de huidige impact als belangrijkste oorzaak van ontbossing in het Amazonegebied. Het boek verdiept zich in de lange historische cycli van de sojaproductie, de invloed ervan op enorme handelsnetwerken en de complexe sociaal-ecologische gevolgen ervan. Het is geschreven in samenwerking met Lisa Deutsch van het Stockholm Resilience Centre van de Universiteit van Stockholm.